Ahmet Elkubbanci ile söyleşi

Ahmet Elkubbanci 1958. yıl Necef doğumludur. Irak’ın ünlü din bilgelerinden biri olarak bilinmektedir. Dini eğitimini Necef’te, Beyrut’ta ve Kum’da almıştır. Tanınmış şii alimlerinden Muhammet Bagirsadr ve Muhammethüseyn Fazlullah’tan da ders almıştır. Atası ve beş kardeşi Saddam tarafından öldürülmüştür. Elkubbanci bu yüzden Irak’tan kaçarak İrana yerleşir. Bu zaman İran-Irak arasında savaş vardır ve Elkubbanci İran ordusunda Irak’a karşı savaşta yaralanır.

    İran’da uzun süre yaşamadan önce tam geleneksel bir şii gibi düşünüyordu. İran yaşamı süresince Elkubbancinin görüşlelrinde önemli  değişim ve dönüşümler meydana çıkar. Önceler Destğeyb ve Taligani gibi gelenekçi İranlı şii yazarların yapıtlarını Arapça’ya çeviren Elkubbanci sonralar Soruş, Şebüsteri ve Melikyan gibi modern tefsircilerin de kitaplarını Arapça’ya tercüme etmeye başlar. Elkubbanci derinden modern tefsircilerin etkisi altında kalır. Bu etkilenmeyi onun vahiy hakkında telif ettiği çeşitli eserlerinde açıkça görmek mümkündür. Vahiy hakkında telif ettiği “Peygamberlik ve Tanrısal vahiy sorunu” kitabı bu etkilenmenin sonucu olarak meydana çıkar. Bu kitapta vahiyle ilgili beyan ettiği görüşler Soruş’un ve Şebüsteri’nin görüşleri ile örtüşmektedir.

             Elkubbanci’nin yeni görüşleri siyaset dünyasından da kenarda kalmadı. Saddam’ın devrilişinden sonra Elkubbanci Irak’a döndü. 2012. yılın evvellerinde İran’a seferi sırasında İran istihbaratı tarafından tutuklandı. Necef’in imam cümesi ve İran tarafından desteklenen “Irak Yüksek Konseyi”nin üyesi olan kardeşi Sadreddin Elkubbanci’nin raporu ve baskısı üzerine onun İran istehbaratı tarafından tutuklanıp sorgulandığı bildirilmiştir. Sadreddin Elkubbanci onu tekfir ederek dinden çıktığını duyurmuşdu. Ahmed Elkubbanci’nin İran’da yakalanması Fars dilli medyada az yansısa da, ancak Arap dilli medyada geniş yer aldı. Irak’ın liberal siyasetçilerinden olan ruhani Eyad Cemaleddin Elkubbanci’nin tutuklanmasına karşı çıktı. Bunun üzerine İran’ın Bağdat’taki büyük elçiliği karşısında itiraz gösterisi düzenlendi. Bu baskılar üzerine Elkubbanci serbest bırakıldı. O, şimdi Irak’ta yaşamaktadır. Elkubbanci’nin yakalanmasından önce İran’da yayımlanan “Din ayının kitabı” adlı dergide yazarı bilinmeyen bir yazı yayımlandı. Bu yazıda Elkubbanci’nin “Kadın, kavramlar ve hukuk” kitabı incelenmişdi. Yazıda “bu kitap Irak’a nufuz eden kültürel baskının sonucu olaraq yeni fikirler içermekdedir” söylenmekte idi.

“Arap ateistlerinin dergisi”nin Ahmet Elkubbanci ile ettiği söyleşi dört bakımdan önemlidir:

1-                               Ateist olduklarını açıkça beyan eden kişiler ve ya kurumlarla dindarlar ilişki kurmaz, söyleşmezler. Bu açıdan Ahmet Elkubbanci’nin bizimle söyleşmesi bir örnek teşkil edebilir. Gelecekte dindarlar ve ateisitler arasında diyaloğun sağlanması açısından bu söyleşi çok etkili olabilir.

2-                               Diğer yandan İranlı ateistler de dindarlarla söyleşiye girmeyi hiç denememişler. “Arap ateistlerinin dergisi”nin gerçekleşdirdiği bu söyleşi İranlı ateistler için de bir örnek oluşturabilir.

3-                               Kum İlmi Havzasının aydınlatıcı sosyal bilimleri önemsemesi Necef, Kerbela ve Samira gibi merkezlerle mukayisede daha ileri düzeydedir. Anlaşılan Elkubbanci İrak’a dönüp ve kendisinin köktenci görüşlerini internette paylaşdıktan sonra İrak’lı ruhanilerin itirazıyla karşılaşmamıştır. Lakin kendisi İrak’ta da tekfiri görüşün egemen oluşundan yakınmaktadır. Ancak o, Irak’ta deyil, İran’da tutuklandı. Bu bakımdan İran ve Irak arasındaki farkı belki Irak’ta seküler, İran’da ise dinci rejiminin egemen olması ile açıklamak olur.

4-                               İran dini aydınlanma hareketi yalnızca ülkenin içinde değil, İran dışında da yaygındır. Özellikle İran dışında Afganistan ve Tacikistan gibi Fars dilli ülkelerde de böyle bir hareket vardır. İran’daki dini aydınlanmacılık hareketi tercüme yoluyla Arap ülkelerini de etkilemektedir.

Şimdi ise Ahmet Elkubbanci ile yaptığımız söyleşyi sunuyoruz:

-         Arap ateist: Siz Necef İlmi Havzasında eğitim alıp orada fıkıh ve üsul öğrendiniz. Bu havzadaki eğitim size ne öğretdi? Oradaki eğitim sistemi hakkında genel görüşleriniz nedir? Bu eğitimin size ne gibi yararı oldu?
-         Ahmet Elkubbanci: Havzadaki eğitimim bana çok şeyler öğretti. Özellikle dini alanda daha önceden bilmediklerimi öğrendim. Ancak bu eğitimin bana ve topluma faydası hakkında soru sorsanız, şöyle yanıtlardım ki, ömrümün çoğunu çalan bu eğitimin ne bana, ne de topluma yararı olmuştur. Sadece ömrümü ve enerjimi yitirdim. Lakin şimdi o öğrendiklerimle şimdi bu bilgileri sorgulamak ve batıl olduklarını ispatlamak yetisine sahib oldum. Şimdi bütün bu bilgilerin gereksiz ve tarihe yararı olmadıklarını tutarlı bilgi ve belgelerle ispatlayabiliyorum. Tek ümidim de zaten budur. Yani dini araştırmalarda ussal bir dönüşüm yaratmak isterdim. Sonraki kuşakların bilgilenmesine ve aydınlamasına yararlı olacak akla dayanan bir yöntem geliştirmek isterdim.

-         Arap ateist: Sayın Elkubbanci, siz kendi görüşlerinizin topluma ulaştığını düşünüyor musunuz, yoxsa bu görüşlerin hele ilk aşamada olduğu fikrinde misiniz? Görüşlerinizin toplum içinde yayılmasından ne gibi beklentiniz var? Sizce sizin görüşlerinizin izleyicileri durağandır, yoxsa devingen mi? Görüşlerinzin yayılması Irakla sınıerlı mı, yoksa Irak sınırları dışına da ulaşmıştır?

-         Ahmet Elkubbanci: Anlaşılan yeni düşünceler topluma ulaşabiliyor. İster benim, ya da başkalarının yeni dini düşünceleri topluma ulaşabilmektedir. Yeni dini uyanış dalgalanımı vardır. Politik İslam’ın ve diğer ideolojilerin içinin boş olduğu ifşa edilmiştir. Geçenlerde Mısır’da və Tunes’te islamcı partilerin halk tarafından protesto edildiğine tanık olduk. Dini düşünceyi, fıkhı, şeriat eksenli hukuk anlayışını ve hatta Kur’anı bile sorgulayacak düzeyde müslüman bilinci ilerlemektedir. Tüm bu gelişmeler kutsanmış tabuların devrilmesi ile ilgili açıkça örneklerdir. Arap zihni kendi çevresine örümcek ağı örerek kendisini karanlık geçmiş mirasının kölesi olarak görmektedir. Bence bu ağlar sökülmek üzeredir. Yeni dini düşüncelerden etkilenen ve yenilikleri izleyenler devingen bir akım oluşturmuşlar. Geleneksel dinci bir ortamda ne denli zor olsa da, böyle bir hareket bütün imkansızlıklara karşın oluşa gelmiştir. Kavimci ve tarihperest Arap toplumunda bu biçim gelişmeler yeni dini görüşleri olumlu yönde etkileyecektir. Irak’ta benim hayatımda ortaya çıkan olaylar buna açık bir örnek olabilir. Bölge devletlerinin İran’ın islamcı anlayışından ve propagandasından korktuklarını biliyorsunuzdur. Ama korkunç İran devleti benim tutuklanmamla ilgili olarak halkın İran elçilikleri önünde geçirdiği itiraz gösterilerinden korkarak beni serbest bırakmak zorunda kaldı. Bağdat’ta ve Basra’da halkın itirazı üzerine İran rejimi beni bırakmak zorunda kaldı. İran rejimi bana karşı ağır ittihamlar ileri sürmüş ve üzerimde bazı denemeler gerçekleştirmek üzereyken bu itirazlar başladı.  

-         Arap Ateist: İdealarınızın gelecekte gerçekleşmesi doğrultusunda ne düşünüyorsunuz? Bu bağlamda geleceğe iyi niyyetle yaklaşmanızı söylemek mümkün mü?

-         Ahmet Elkubbanci: İdealarla ilgili hoş niyyetli olmaktan ziyade ben bu ideaların toplum tarafından özümsenmesi konusunda hoş niyyetliyimdir. Hoş niyyetli oluşumun sebebi halkın bu gibi idealara hissen ve fikren açık olmalarıdır. Bu ideaları yaşamlarında özümsemeye çalışan bir halk gerçekliği var ve önemli olan da budur. Optimist olmaktan başka çaremiz yoktur diye düşünüyorum. Özellikle bu idaların çağ ve onun melzemeleri ile uyumlu olması da çok önemli. Bu, modern yaşam ve gerçeklikle uyum içinde olmayan, ancak din evliyalarının omuzlayıp yıllar boyunca taşıdıkları gereksiz tarihperest ideanın tam tersinedir.

-         Arap ateist: Sizi nasıl sınıflandırabiliriz? Siz sünni misiniz, yoksa şii mi? Mutezili misiniz, yoksa Kur’ancı mı? Ya da bir başka gruba mı mensupsunuz?

-         Elkubbanci: Ben insanların insanlığını yok eden tüm çerçevelere karşıyım. Ben tüm mezhepleri yok hükmünde saymaktayım. Bana göre sünnilik ve şiilik aynı ölçüde batıldırlar. Çağımızda bize miras kalan İslam Tanrı katında mevcut olan İslam değildir. Bu İslam çerçevelenmiş bir İslamdır. Bu İslamla hiçbir kişi manevi ve ahlaki kemala ermez, eremez. Bu İslamla taassup, cahillik, hurafe, kavmi ve mezhebi savaşların tohumu ekilebilir. Günümüzde İslam gericiliğin bir etkeni duurumunda ve müslümanların vahşiliğine meydan açmakla yanaşı, onların akıllarının uygarlığa ve yeniliğe açılımını kör etmektedir.

-         Arap ateist: Hırıstyanlık ve yahudilik hakkında ne düşünüyorsunuz? Özellikle son zamanlar Arap ülkelerinde, hususen Mısırda yaygınlaşan bahailik hakkında görüşünüz nedir?

-         Elkubbanci: Daha önce de belirttiğim gibi hırıstyanlık, yahudilik, bahailik ve diğer dinler de İslam gibi toplumsal bir sınıflandırılmadan ibaretler. Tanrı tarafından gönderilmiş din değiller. Ünlü toplumbilimci Dürkhaim’in de belirttiği gibi bu sınıflandırmalar belli bir ideolojiye dayanarak toplumsal ilişkileri pekiştirmek amacı taşımaktadır. Toplum bireylerinde toplumsal kimliğe hizmet eden din de ırk, dil ve vatan gibi kavramlardan öte bir şey değildir. Oysa tanrısal din dediğimiz olgu insanın kalbi ile yaşaması gereken temiz bir imandır. Bu iman kendisini aşk ve Allah’a tevekkül kalıbında, ahlaki değerlere ve insani ideallere bağlılık biçiminde gösterir. İlahi din vicdan dediğimiz şeyin ta kendisidir. Vicdan bütün insanların içinde var olan Tanrının sesidir. Din ve mezhebinden asılı olmayarak her birey kendi yaşamında vicdanın sesini dinlemek yükümlülüğünde olmalıdır. Çünkü Tanrı insanların görünüşüne değil, gönlüne bakar. Nitekim bir hadiste de “Tanrı sizin cisimlerinize ve zahirlerinize bakmaz, yüreklerinize bakar”[1] şeklinde denilmiştir.

-         Arap ateist: Örütler (metinler), dini akait ve zahiri anlama üzerine eleştirel yaklaşmışsınız. Kur’an üzerine düşünceleriniz nedir? Kur’an, hadis ve dini kalıtımla ilgili ne düşünüyorsunuz?

-         Elkubbanci: Dinsel örütleri (metinleri) anlayabilmemiz için hermenöitik ilmini özümsemek mükellefiyetindeyiz. Hermenöitik verilerinden yaralanmazsak, vahiy bizim için esin kaynağı olamaz ve nebevi mirası anlayamayız. Çünkü günümüzde yaygın olan örütleri zahrine göre anlama şekli bizi eskilerin devinimsiz din algısı içinde mahpus ediyor. Bir haldeki ihtiyaçlar ve düşünceler değiştikçe hakikatler ve kültürler de değişmektedir. Sonuç olarak şeriat hükümleri ve dini fikirler de değişmek zorundadır. Bunu şöyle söyleyebilirim: 1- Tarihsel bağlamını ve dokusunu göz önünde bulundurmadan dini bir örütü (metni) tamamen başka dokusal özelliğe sahip olan bir devirde uygulamak olanaksızdır. 2- Metnin anlaşılması için müfessirlerin ve fakihlerin düşüncelerinin ve ön yargılarının etkisini bilmek gerekir.  3- Dini metni müfessirin eğilimlerine tabi etmemek gerekir. Böyle olduğunda kendi tefsirimiz kendiliğinden akıl dışılığına sürüklenir. 4- Dinsel metinlerde geçen mecazlar ve istiareler konusunda doğru anlama deneyimimiz olmalıdır. Bu mecazları da çevirdiğimizde lafız olarak değil, anlam olarak tercüme etmeliyiz. Dinsel metinlerde geçen kelimeleri sözlük anlamlarına göre idrak etmemeliyiz. Ya da bu sözlerin gerçekliği yansıttıklarını sanmamalıyız. Bu kelimelerin sözlük anlamlarının ötesindeki ifade ettiği anlamı düşünmeliyiz. Böylece bu anlamaların da tavsiye içerikli inşa-i ehkam olduğunu anlamış oluruz.

-         Arap ateist: Siz kendi görüşlerinizi beyan ederken genelde felsefeden ve felsefi yöntemden daha çok yararlanıyorsunuz. Diğer değerlerle karşılaştırıldığında size göre felsefenin değeri nedir?

-         Elkubbanci: Sorunuz felsefi bileşiklikten yoksun gibi görünüyor. Bizim yalnızca bir tek felsefemiz yoktur. Türlü felsefelerimiz vardır. Ayrıca, ona muracaat edeceğimiz bir tek felsefi ölçü de mevcut değildir. Felsefe insanda ussalcılığı güclendirmektedir. Bu, çağımızda dini metinleri anlayabilmemiz için ihtiyaç duyduğumuz bir şeydir. Dini düşüncenin hurafeler ve ahlak dışı inançlarla karıştığı bir devirde felsefe bizi bu bataklıktan kurtabilir diye düşünüyorum. Ama bu felsefi ihtiyaca din evliyaları şiddetle karşı çıkarak felsefeyi haram olarak duyurmuş ve halkı ussalcılıktan uzak tutmuşlar. Bunun için de Tanrı dinini akılla kavramak olmaz diye tutarsız delil de ileri sürmüşler. Onlara göre beşeri us din ve şeriati anlayabilme yetisinden yoksundur. Böyle bir görüş halkın geri kalmasına, cehaletin karanlık bataklığına gömülmesine zemin hazırlamıştır. Bu yaklaşım aklın susturulmasını ve taklidi öne çıkarmıştır. Akıl sustuğunda kendiliğinden taklit öne çıkar. Bütün hurafeleri din adına kabul eden kişinin terörist olması için tüm yollar böyle açılmış olur.

-         Arap ateist: Çağımızda bilim aklın da ötesine çıkmış gibi görünüyor. Bilim ve dinsel örütler (metinler) arasındaki çelişkiler konusunda ne düşünüyorsunuz?

-         Elkubbanci: Bilim aklın ötesine çıkmamıştır. Akıl kendisi evrilip ilerlemiştir. Her çağın kendi kuramsal ve bilimsel gelişmeleri olur. Eski çağlarda astronomide Batlamyus kuramı geçerliydi. Sonra Kopernik kuramı onun yerine oturdu. Şûra ve biat kuramı eski çağlarda geçerli idi. Ama şimdi onu demokrasi ortadan kaldırmıştır. Çağımızın da gereksinimi şûra ve biat değil, demokrasidir. Modern bilimle dinsel örütler (metinler) arasındaki çelişki çok önemli sorundur. Teolojide modern yöntemlere uyarak bu sorunu çözmek mümkündür. Bilim teorik və din pratik akla dayanmaktadır. İlim ve din karşıtlığı ile ilgili başka nazariyeler de var, ancak şimdi onun yeri değildir.

-         Arap ateist: Müslümanlardan çoğu Kur’anın ilmi ve edebi icazına inanmaktalar. Sizde de böyle bir inanç var mı? Sizce Kur’an nasıl mucize olabilir?

-         Elkubbanci: Bu konuyla ilgili ben “Kur’an-i icazın gizemi” adlı bir kitap yazmışımdır. Orada bir sürü deliller getirerek müslüman ülemanın icazıyla ilgili savlarını sorgulamaya çalışmışımdır. Bana göre Kur’anda hiçbir ilmi, edebi ve kaybi icaz söz konusu değildir. Şimdi burada daha ayrıntılı bilgi veremem, ama kitabımda bu konu ayrıntılarıyla açıklanmıştır. Ama makul Kur’an-i icaz bana göre iki konuyu içermektedir: 1- Mutezile ve bazı şiilerin kabul ettikleri sarfe nazariyesi. 2- Vicdan-i icaz.

-         Arap ateist: Düşünme yönteminizde ve sorunları inceleme şeklinizde kendinize özgü bir sepkinizin olduğu bilinmektedir. Kayıp konusunda sizin görüşünüz nedir?

-         Elkubbanci:  Kayıp dünyasından maksat bazen metafizik, bazen de zahiri cihanın ötesi olmuştur. Kimi kez metafizik, Tanrının uzmanlık bilimi gibi nitelenmiştir. Kayıp söz konusu olduğunda kimi kez varlıkşünaslık (ontoloji) ve kimi kez de marifetşünaslık (epistemoloji) göz önünde bulundurulmuştur. Örneğin “kayıp olarak bir dünya var mı” diye sorular soruluyor. Ya da “böyle bir dünyanın varlığını ispatlayacak bir veri var mı” gibi sorular da soruluyor. Böyle bir dünyanın varlığını ussal verilerle ispatlayabilir miyiz, yoksa dine mi muracaat etmeliyiz? Kayıp aleminin sınırları nereden başlayıp nerde bitiyor? Bu yüzden bu sorular çok karmaşık suallerdir ve sorunun amacı doğruca belirlenmelidir. Ama sorunuz yanıtsız kalmasın diye bir kaç kelimede cevap vermek isterim. Tanrı, ruh, ya da başka bu gibi bir kavramla tanımlanan madde ötesi varlığa materyalistler inanmaz, bu kavramları da kabul etmezler. Ama bütün dinlerin ve beşeri kültürlerin arifleri madde ötesi böyle bir alemin olduğunu kabul ederler. Onlara göre bilimden insana ve dinsel örütlere (metinlere) kadar her şeyin zahiri ve batını vardır. Biz de böyle inanıyoruz.

-         Arap ateist: Siz kimi söylemlerinizde mutlak kayıp ve onun Tanrı ile ilişkisi konusunda bir ayrışım ve fark belirtmişsiniz. Tanrı ve mutlak kavramlarını nasıl açıklıyorsunuz? Sizin felsefi görüşünüz açısından bu ikisi arasındaki ne gibi ilişki vardır?

-         Elkubbanci: “Bu ikisi arasında” derken hangi “bu iki”yi diyorsunuz? Genelde Tanrı ile ilişki ussal, düşünsel ve nazari sorun değildir. Tanrı ile ilişki duygusal, hissi ve kalbidir. Kant’ın dediği gibi teorik akıl bu alana giremiyor. İşte bu, müslüman ve müslüman olmayan ariflerin beyan ettiği meseledir. İnsan önce kendi içinde Tanrı ile ilişkilenmek eğilimi hiss eder. Sonra bu yolda ilerlemeye başlar. Şöyle ki bu ilerleme sürecinde belleğinde zerre zerre bir Tanrı tasviri oluşmaya başlar. İman ussal bir konu değildir, insanın Tanrıya olan iç gereksiniminden kaynaklanır.  

-         Arap ateist: Tanrı hakkında görüşünüz nedir? Onu nasıl buluyorsunuz?

-         Elkubbanci: Bu sorunun yanıtı çok uzun olabilir. Lütfen bu gibi derin ve uzun yanıtlı sorular sormayınız. Çünkü Tanrı meselesi çok bileşik ve karmaşık bir konudur. Onu tanıma ve ona iman etme de aynı biçimde çok karmaşık bir konu. Bu, peygamberlerin, ariflerin ve filozofların uğraştığı konu olmuştur. Bence Tanrının kendisi yerine, Tanrıya iman hakkında konuşursak daha tutarlıca söyleşebiliriz. İnsanla ilgili olduğu kadarıyla Tanrıya inanmak Tanrının kendisinden daha önemli olmuştur. Çünkü insan yazgısını belirleyip yaşamını yönlendiren imandır. İman dışında Tanrının yaşamımıza girecği ikinci başkaca bir yol yoktur. İnsan da yalnız imanı dolayısıyla ona yaklaşabiliyor. Tanrıya olan imanı kimse kendi kalbinde hiss etmezse, yaşamında da Tanrı izini görmeyecektir. İnsan kendi zihninde Tanrıya inansa da, onu kendi kalbinde duymazsa, imanın ne olduğunu özümseyemez, hiss edemez. Şunu bilelim ki, iman Tanrıya inanmak değil, Tanrı aşkını yaşamaktır. Tanrı aşkını kalbinde bulamayan kişi hayatında da Tanrıyı bulamayacaktır.

-         Arap ateist: Sünnet ehli ile ilgili ne düşünüyorsunuz?

-         Elkubbanci: Ehl-i sünnet derken mezhebi açıdan soruyorsunuz, yoksa sünni mezheplileri mi nazarda tutuyorsunuz? Ahlaki açıdan sünnet ehli, yoksa itikadi açıdan mı? Ya da onların milli ırkları ve ussallık konuları mı söz konusu? Bu, aydınlanması gereken anlaşılmaz ve karışık bir sorudur. Herhalde daha önce söylediğim gibi sünni mezhebi de şiilikten fazla farklanmamaktadır. Her ikisi de beşeri zihnin ürünü ve Tanrı gönderisi değiller. Tarihsel açıdan şiilik ve sünnilik arasında ayrışma var. Sünnet ehli İslamın siyasi ve hükümet biçimini özümsemiştir. Bu yüzden usul-i dinin esaslarından biri olarak dinsel iktidardan yana tutum sergilediler. Buna karşılık şiilik tarihte muhalifet rolunu üstlenmiştir. Bu yüzden şiilerin İslami bilgileri daha duygusaldır. Bu da şiiliğin sünnilikten daha hurafi olmasına meydan açtı. Sünnet ehli de vakti ve sırası geldiğinde şiilerden daha kaddar ve kıyıcı olmuşlar. Çünkü iktidarda bulunma böyle kaddarlık geliştirmiştir. Terörizm en çok sünni ve hurafeler en çok şii kaynaklıdır. Tanrı ise terör ve hurafelerden uzaktır. Şiilik sünnilikten sonra ortaya çıktığından sünni iktidarlara karşı olanlar şiiliğe eğilimlenmiş ve şii sıralarında yer bulmuşlar. Böylece din siperi arkasında şekillenen şiilik adlı siyasi ideoloji iktidarı elinde bulunduran sünniliği dinsizlikle suçluyordu. Bu yüzden sahtekarlık, yalan ve iftira şii mirasta daha fazladır. Güçlü tarafın, yani iktidarı elinde bulunduran sünniliğin yalan ve sahtekarlığa ihtiyacı yoktu, gücünü sürdürebilmesi için kılıca ihtiyacı vardı. Şiilerin Kur’an ve Peygamberi önemsememelerinin de sebebi buydu. Şiilik için Kur’an ve Peygamber önemli olmamıştır. Çünkü Kur’an ve Peygamber söylemi tarihsel açıdan zaten egemendi ve iradesini kılıç gücüyle sürdürüyordu. Sünnet ehli Kur’an ve Peygamber sünnetine muracaat ediyordu. Çünkü kendi meşruiyetlerini bu yolla sağlamış oluyorlardı. Hatta böyle bir hükümetin başında Saddam gibi bir diktatör dursaydı da, Kur’an ve sünnetten durumu açıklayacak yorumlar çıkarabiliyorlardı.

-         Arap ateist: Ateitsler hakkında düşünceleriniz nedir? Sizce de Tanrı onlardan ateist oldukları için öc mü alacak?

-         Elkubbanci: Bu, Tanrı ile ilgili olan bizim tasavvurumuzla bağlantılı bir konu. Tanrıyı Saddam gibi intikamcı ve diktatör bir varlık gibi sanıyorsak, o zaman evet, Tanrı hepinizden öc alacak, sizi itirafa zorlayacaktır. Çünkü bu tasavvura göre Tanrıya inanmanın şartı aynen Saddam’ın örneğinde olduğu gibi adamların var olmaları ve inkişaf basamaklarında yükselmeleridir. Lakin Tanrıyı kerem ve merhametini göstermek için kainatı yaratmış olduğunu tasavvur edersek, o zaman bu tasavvurun anlamı şudur ki, Tanrı bütün yarattıklarını sevmektedir. Böyle olduğunda doğadaki yasalar gibi varlıkta ahlaki bir yasanın egemen olduğunu kabul edeceğiz. Bu yasa insanın iyi ve kötü amellerini etkiliyor. İnsan iyilik ederse iyilikle, kötülük yaparsa kötülükle karşılaşıyor. Ateist bir kişi iyilik yapar, yararlı ve hayırlı işler eder, başkalarını severse, Tanrının lutfuna mazhar olur. Tanrıya inanıp da kendisini mumin olarak zann eden, ama salih amelde bulunmayan, yani barış düşüncesi üretmeyen kişiler Tanrının lutfuyla karşılaşmazlar, kötülükle karşılaşırlar.

-         Ateist Arap: İslamı kendisinin araştırıp anladığı bir kişi ile körüne taklit eden bir müslüman arasında nasıl bir fark vardır?

-         Elkubbanci: Geleneksel, sokak ve çarşı islamı körüne inanan birey ister. Lakin bu tür İslamın baskısı altında ezilenler var. Onlar kendilerini bu tür İslam algılayışının dışına çıkardıklarında gerçek İslamla bireysel araştırmaları doğrultusunda karşılaşırlar. Birsel us ve vicdanlarında hakikati arama duygusu onları İslamla tanıştırır. Bu emek sonucunda akılda ve vicdanda kazanılan İslam sadece geniş öğrenme sürecine odaklı değildir, hem de hayır ve barış istikametinde genelin de yararınadır. Böyle bir İslam algılayışına ulaşmak için toplumsal ve geleneksel din anlayışı ile çatışmak gerekiyor.

-         Arap ateist: “Arap ateist dergisi” sizi söyleşmeye davet ettiğinde tepkiniz ne oldu?

-         Elkubbanci: Özel bir tepkim olmadı. Benim ateist dostlarım az değildir. Ben kendi düşüncem ve imanım çevresine duvar örerek diğer farklı görüşleri duvarın dışında bırakan kişilerden değilim. İnsanları inanç ve düşüncelerine göre sınıflandırıp bir kenara bırakmam. Benim ölçüm insanlık ve ahlaksal değerlerdir. Bence ateistlik de deistlik gibi bir tür yaşam biçimidir. Tanrıyı aklında ve yaşamında bulamayan insanın Tanrıyı inkar etme hakkı vardır. Zaten bu durumda Allahı inkar etmek artık onun görevi olmalıdır. Böyle etmezse, yalancı ve ikiyüzlü adam olur. Ateistlerin içindeki dürüst adamların da dürüstlüklerinin sebebi budur. Şunu demek istiyorum ki, Allahı alemde göremeyen ve böyle bir görmeye de gereksinim duymayan kişi “Allah yoktur” diyor ve kendi açısından da doğru söylüyor, onun söylediği tam olarak ahlakidir. Çünkü onun ahlak sistemi Tanrıya ihtiyaç duymamaktadır. Bir mumin de Allah vardır söylediğinde onun da söylemi ahlakidir. Çünkü onun Tanrıya ihtiyacı vardır ve Allah’ı sürekli varlıkta ve kendi hayatında hazır olarak görmektedir. Tanrı dışarıda var olan nesneler türünden bir varlık değildir. Tanrı insanın içi ile sık ve derin bağlantılıdır.

-         Arap ateist: Arap ateistini nasıl değerlendiriyorsunuz? Özellikle Arap ateisti hakkında ne düşünüyorsunuz?

-         Elkubbanci: Bunu mübarek bir olgu olarak görüyorum. Bu, Arap düşünce hayatında yeni ve gerekli bir olgudur. Arap ateitsler toplumun tarihsel aklını sarmalamış olan bu geleneksel dinci örümcek ağının dışına çıkmaya çalışmaktadırlar. Doğuştan omuzlarımız üzerine çöken ve her birimizin aklını karanlığa gömen ürfi ve toplumsal geleneksel din baskılarına Arap ateistler aldırış etmeden düşünme yolunu seçmişler ve bu gerçekten de mübarek bir ortaya çıkıştır.  Daha önce de söylediğim gibi günümüzde İslam adıyla pazarlanan dinin Allah’la hiçbir ilgisi yok. Tam tersine bu din Allah yerine yerleştirilerek ona tapınan bir put haline gelmiştir. Kendi aklının özgürlüğüne saygı gösteren herkes bu dinden uzaklaşmak yükümlülüğündedir. İslamın doğuşu sırasında müslümanlar şirkten uzaklaşarak tevhit dinine girdikleri gibi, çağımızda da aynen ilk müslümanlar gibi, bize sunulan puta dönüştürülmüş geleneksel şirk içerikli İslam’dan uzaklaşarak tevhit İslam’ına girilmelidir. Bunun için ilk adım toplumsal tabu ve putu kırmaktır. Bu put kırma işte “la ilah”la başlar. “La ilah”, yani Allah yoktur, yani ateism. Allah’a doğru hareket bu itirazdan ve inkardan sonra başlar. “Allah yoktur” demek, aslında Allah’a doğru yönelmişliğin mukaddimesidir. Böylece ateism hakiki imana ulaşmanın ilk evresi olarak ortaya çıkar. Ateist Allah’a inanmamakla yolun sonuna ulaştığını sanmamalıdır. Bu bakımdan ilhat imana ermenin zaruri mukaddimesidir. Ama ateist dostlarımla ilgili beni rahatsız eden iki durum var: 1- Ateist dostlarımız toplumun tepkisi üzerine korkup geri çekilmemeli, ikiyüzlü davranmamlıdırlar. Ateist olduklarını toplumsal tepki üzerine saklamamalıdrılar. Böyle ederlerse, ikiyüzlülük adlanan ahlaksızlığın kokumuş bataklığına sürüklenirler. Onlar ateist olduklarını büyük bir cesaretle beyan etmelidirler. Şehit Hüseyin Merve, Faht, Hadi Alevi ve uyanık vicdana sahip olan diğer marksistler gibi.* Arap ateistler böyle etmezlerse, çarşı dini tarafından hazmedilirler. Bence onurlu bir insan için en önemli şey onun özgürlüğü ve bağımsızlığıdır. Bu iki özelliğini yitiren kişi artık hiçbir şeye sahip değildir. Bu ikisi dışında neyi olsa ve ne kazansa da, hiçbir değer ifade etmez. İster mumin olsun ya da mulhit, şii ve sünni, seçkin ve ya avam. Bu iki ahlaki özelliğini kaybederse, onda olumlu bir şey aramaya gerek kalmaz. Ateistler indiki marksistlere benzememelidirler. Çünkü şu anki markisistler onurlu davranmıyorlar. Partilerinin önüne “Hz. Fatıma’nın şehadeti dolayısıyla Hz. Mehdi’ye baş sağlığı veriyoruz” diye yazıyorlar. Bu, açıkça onursuzluk ve ikiyüzlülüktür. 2- Ateist dostlarımla ilgili ikinci endişem de şöyle ki, onların ateistliği sorumluluktan kaçmaları ve ahlaki değerlere yüz çevirmeleri anlamında olmamalıdır.

-         Arap ateist: Son zamanlar Arap ateistler sosyal medyada çok aktifleşmişler. Bu konuda ne düşünüyorsunuz?

-         Elkubbanci: Daha önce söylediğim gibi bunu mübarek bir gelişme olarak niteliyorum. Ussalcılığa, uygarlığa, ürf ve gelenek boyunduruğundan kurtuluşa ve batıldan arınmaya doğru bir girişim olarak görüyorum.

-         Arap ateist: Mısırda yeni yasa tedvin edilmektedir. Bazıları bu yasaların hazırlanmasında ateistlerin de katkıda bulunmalarından yanadır. Yasaların tedvininde atesilerin de temsilcilerinin olmasını savunuyorlar. Ateistlerin insani ve yurttaşlık hakları konusunda ne düşünüyorsunuz? Çünkü ateistler kendileri bile bu konuda çok çekingen ve utangaç davranıyorlar.

-         Elkubbanci: Ateistlerin bu isteklerini kabul etmiyorum. Yeter ki, biz hepimiz laiklikten yana tutum sergileyelim. Zaten laik bir düzen bütün dinlere, mezheplere, ideolojilere ve inançlara aynı mesafede durmaktadır. Laiklik hiçbir grubun çıkarlarına karşı olmadığı gibi, hiçbir görüşün de tekelinde olamaz. Ateistler toplumdan ayrıca bir grup değiller. Hepimiz laik düzenin çatısı altında barış içinde ve karşılıklı saygı ortamında bir araya gelebiliriz. Laiklik tüm yurttaşların inanç hakkına saygı ile yanaşır ve onların yaşama hakkını güvence altına alır. Bu konu doğal olarak politik içeriklidir. Lakin kültürel açıdan ateistler donmuş ve durukmuş Arap zihniyetini devindirebilmeleri için “ateist kimlik”leri ile davranmalı, fikir üretmelidirler. Durgun Arap dinsel dünyasını bu şekilde devindirebilirsiniz. Dinsel ön yargıları, yüzyıllar boyunca birikmiş düşünme karşıtlığı tarihsel ve sosyal ortamı değişebilirsiniz. Ama Mısırda dinci İhvan partisine karşı ortaya çıkan devrim aydın ufka doğru bir harekettir. Gelişmeye, insanlığın çiçeklenmesine doğru bir açılıştır. Büyük Fransa İnkılabının amaçlarına hizmet eden gerçek bir devrimdir. Öyle bir devrim ki, ideolojik ve dinci dürtüler onun terkibinde mevcut değildir. Sadece insancıl ve ussal etkenler onun hareket verici kuvvetidir. Ama nasıl sonuçlanacağı henuz belirsiz. Dinci partiye karşı halkın itirazı kendi zatında gelecek açısından ciddi bir ilerlemedir.

-         Arap ateist: Sizin evlatlarınızdan veya yakın akrabalarınızdan biri ateist olursa, onunla nasıl davranırsınız?

-         Elkubbanci: Onun ateistliği sınıfsal değil, ussal ve vicdani olursa, onunla ilişkilerim normal şekilde devam eder. Nitekim bireylerin de imanı sınıfsal ve manevi olarak iki kısma ayrılmaktadır. Sinıfsal ateistlik heva ve hevesten türemekte, etik sorumluluktan uzak durmaktadır. Sınıfsal iman da öyle. Ama manevi ateistlik insancıl duygunun mahsulü olduğu kadar da fesada gömülmüş sosyal vicdanda Tanrıyı bulamayan bilinçli arayıcı aklın ürünüdür. Ayrıca, bilinçli ateism Allah ve din adına akıtılan kanlara karşı düşünsel baş kaldırıdır. Böyle bir ateistin vicdanı onu Allahı, İslamı ve diğer dinleri inkara seslemiştir. O, maneviyatlı ve sorumlu bir ateisttir.

-         Arap ateist: Son sorumuzu da soralım: Ateist okurlara ve ateistlerin dergisine bir tavsiyeniz var mı?

-         Elkubbanci: Evet, onlara bir tavsiyem vardır. Terörün, etnik ve mezhepsel çatışmanın yaygın olduğu bu devirde bizim ihtiyaç duyduğumuz şey din değildir, ahlaki değerlerdir. Vicdana dönüş ve humanist değerleri canlandırmak gerekir. Bizim insani kimliğimiz din, mezhep ve milliyet gibi sahte değerlerin esaretindedir. Bu yüzden büyük ahlaki kriz yaşanmaktadır. Bu sahte kimliklerin yalan ve antiinsani olduğu artık ifşa edilmiştir. O zaman gerçek kimliğimizi, yani insani kimliğimizi yüceltmeliyiz. Biz müslüman, şii, sünni, ateist olmadan önce insanız.

                        Çevirdi: G. G
Kaynak:
http://tribun.com/tajrobejahani/2497-2016-02-29-21-56-06

---

[1] «إِنَّ اللَّه لا یَنْظُرُ إِلَى أَجْسَادِکُمْ و لا إِلَى صُوَرِکُمْ وَلَکِنْ یَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِکُمْ»

·        Hüseyin Merve (1910-1987) Lübnan’lı sol aydın yazar idi. “Arap-İslam felsefesinde materyalist akımlar” adlı kitap yazdı. Bu eser büyük tepkilere yol açtı. Hizbullah terör örgütü tarafından öldürüldü. Faht adı ile ünlenen Yusuf Salman (1901-1946) Iraklı siyasi faaldı. İrak’ta idam edildi. Hadi Alevi ( 1933- 1998) Iraklı sol düşünür ve yazardı. Onun “İslam tarihinde işkencenin tarihi” adlı kitabı vardır.

اعداما محکوم ائدیلمیش ایرانلی تورک گنجین شیعه لیگی سورقولایان اثری

  

        حوسام الدین فرضی زاده 

چئویرین: گونتای گنجآلپ

   

ایسلامدان ایسلاما قدر

بسم الله الرحمن الرحیم

 ايران گئنه لينده بوتون اوخوجولارين آنلايا بيلمه لري اوچون بو يازيني فارسجا يازيرام. آنا ديليمده (تورکجه ده) يازماديغيم اوچون آللاهین عفوینه سیغینیر يير و دوستلاريمين مني باغيشلامالاريني ديله ييرم.

         آنلادیغیمیزی و تانیدیغیمیزی ساندیغیمیز ایسلام توپلومو چوخ بؤیوک بیر توپلومدور. تانیدیغیمیزدا دا تأسوفله نیریک. چونکو بو بؤیوک توپلولوق بیرلیک آنلاییشی ایچینده دوغرو یولو سئچه بیلمه مکده دیر. چونکو شیعه لر گؤرونورده “سوننی قارداشلار” ایفاده سینی قوللانسالار دا، اصلینده عؤمریلرین و ناصیبیلرین کافیر اولدوقلارینا اینانیرلار. سوننت اهلی ده شیعه لیگی یهودیلیگین اورونو اولاراق گؤره رک کندیلریندن اوزاقلاشدیریرلار. ایسلامین دوغوش چاغینا ان یاخین فیرقه اولان اباضی کیمی خواریج فیرقه لری نین ده داها فرقلی گؤروشلری وار. هر اوچ آخیم ایسلامی بیرلیگین پارچالانماسیندا یهودیلری سوچلو گؤرورلر. چونکو یهودیلر گرکدیگینده سوننی و یا شیعه اولا بیلیردیلر. شیعه لشن یهود علی حاققیندا آشیری مدحلر یازارکن، ایلک اوچ خلیفه حاققیندا سئویمسیز بیلگیلر اولوشدورموشلار. سوننیلشن یهودیلر ده ابوبکر و عؤمر حاققیندا مدح بیلگیلری اولوشدورموشلار. اوممت آراسیندا نیفاق یاراداراق دَییشیک قروپلاری قارشی-قارشییا قویماق آماجی ایله مؤمینلرین آناسی عایشه دن حدیثلر روایت ائتمیشلر. ایبنی-سباع کیمی یهودیلر علی حاققیندا ایسلام دیشی آشیری بیلگیلر اولوشدورماق اوچون فارس تاریخی سوسیال پسیکولوژیسینی اویقون اورتام اولاراق گؤرموشلر. چونکو یهودی آیدینلاری فارسلارین عربلره قارشی آشیری نیفرت و کینلری حاقدا بیلگی صاحیبی ایدیلر. هم ایسلام اؤنجه سی، هم ده ایسلام سونراسی فارسلارین عربلری آشاغی بیر اولوس اولاراق گؤردوکلری حاقدا یهودیلرین تاریخی بیلگیلری وار ایدی. ایسلام اؤنجه سیندن باشلایاراق داوام ائدن فارسلارین عرب دوشمنلیگی گونوموزده ده داوام ائتمکده دیر. فارسلارین بو آشیری عرب قارشیتلیغی دویقولاریندان یارارلانان ایبنی-سباع و کعب-الاخبار کیمی یهودی عالیملر ایسلام دونیاسیندا پارچالانما یاراتماق آماجی ایله ایلک اوچ خلیفه حاقدا، اؤزللیکله فارسلارین ساسانی ایمپئراتورلوغونو دئویرن عؤمر حاققیندا آشاغیلاییجی معلومات، تحقیر ائدیجی بیلگیلر یایماغا باشلادیلار. چونکو یهودی بیلگه لر فارسلارین، اؤزللیکله اونلارین ساسانی ایمپئراتورلوغونو دئویرن عؤمری سئومه دیکلرینی یاخشی بیلیردیلر. یهودیلرین بو حاقدا باشقا تاریخی تجروبه لری ده وار ایدی. فارسلارین سادجه عؤمری دئییل، داها اؤنجه هخامنشیلری دئویرن ماکیدونییالی ایسکندری ده عؤمر کیمی سئومه دیکلرینی یهودیلر بیلیردیلر. دیققت ائدرسک، ایراندا ان چوخ عؤمری آشاغیلار، سؤورلر. ساسانیلرین دئوریلمه سینده علی نین آز رولو اولدوغوندان ابوطالیب اوغلونا قارشی عؤمر کیمی کین بسله مزلر. علینی داها اؤنجه کی خلیفه لرین هاردا ایسه دوشمنی کیمی گؤستررک عرب و دیگر خلیفه لره قارشی دوشمنلیگین تاریخی زمینینی اولوشدورورلار.  

         زردوشتیلر علی حاققیندا آشیری گؤزل سؤزلر سؤیلرکن، ایلک اوچ خلیفه و عایشه حاققیندا حقارت دولو بیلگیلر متنلشدیردیلر. آیریجا، فارسلار اسکی چاغلاردان بری قوتسال دؤله ایناندیقلاری اوچون علی نین ائولادلاری حاققیندا دا ایسلام اؤیرتیلری ایله اویقون گلمه ین بیلگیلر اولوشدوردولار. هئچ بیر تاریخی اساسی اولمایان بیر یالان اویدوردولار. گویا علی نین اوغلو حوسئین ساسانی پادشاهی نین قیزی شهربانو ایله ائولنمیش! یالان بیلگیلرله حوسئینین قادینینی فارس کیمی سوناراق حوسئین سویوندان تؤریه جک اولان ایماملارا ساسانی-پئرس سوی و کیملیگی قازاندیرماق ایسته دیلر و باشاردیلار. بیر حالدا کی، ساسانی شاهی یزدگردین شهربانو آدلی قیزی نین اولدوغو هئچ بیر تاریخی بلگه ده مؤوجود دئییلدیر. عربلرین سالدیریسیندان سونرا یزدگردین عایله سی نین چین دؤولتینه سیغیندیغی حاقدا تاریخی روایتلر واردیر. طباطبایی کیمی، بعضی شیعه عالیملری بیله، حوسئینین ساسانی قیزی ایله ائولنمه روایتینی یالانلامیشلار. بو عالیملره گؤره حوسئینین اوغلو ذئین العابیدینین آناسی ساسانی قیزی دئییل، یمنلی بیر جارییه اولموشدور. آیریجا، ساسانی ساراییندا عیرق تمیز قالسین دئیه، باشقا سویلارلا، اؤزللیکله آشاغیلادیقلاری عرب سویویلا ائولیلییه ایزین یوخ ایدی. ان اؤنملی یالانلاردان بیری ده تئهراندا شهربانو اوچون اویدورولان بیر مزاردیر. تاریخی وئریلره گؤره بو مزار اسکی پئرس اینانجی نین تاپیناغی اولان آناهیتا آدلی ایلاها آیددیر. 

         یئنه ده کعب-الاحبار کیمی یهودی عالیملر ایلک اوچ خلیفه لرین مدحی و علی نین تنقیدی اوزرینه ده بیلگی اورتمیشلر. بو یهودی دسته لر ایسلام دوشمنلیگی ایله تانینیردیلار. یهودیلر ایندیکی زاماندا اولدوغو کیمی، او زامان دا عقلی و شریعت بیلیملرینده اؤنجول ایدیلر. ایلکل توپلوملاردا و تاریخ بویونجا یهودیلرین چوخو اؤیرتمن و بیلگه اولموشلار. لاکین باشقا دینلره اینانانلار یهودیلر قدر فعال اولمامیشلار. یهودیلر سئچکین بیر خالق اولموشلار. ایسلامین باشلانقیج تاریخینی دیققتله اوخورساق، یهودیلرین نه قدر ائتکیلی اولدوقلارینا تانیق اولاریق. کعب-اولاحبار عؤمرین اؤلدوروله جگینی داها اؤنجه دن اؤن گؤرموشدو. عؤمرین قاتیلی فیروز ابولولو´نون تهدیدیندن سونرا احبار عؤمره اوچ گون سونرا اؤلدوروله جگینی اؤنجه دن خبر وئرمیشدی. بو اؤنگوروسونو ده تؤورات´ا دایاناراق آچیقلاییردی.[1] اونون و دیگر یهودیلرین زردوشتیلرله بیر یئرده ایسلاما قارشی موخالیف اولدوغو تاریخ اوچون بللیدیر. یهودیلر ایسلامی ایچیندن پارچالاماق اوچون دسته لر، قروپلار تشکیل ائدیردیلر. ایلگینج اولان بودور کی، کعب-اولاخبارین کندیسی عؤمرین اؤلدورولمه فیکرینی اولوشدوران شخصلردن بیری اولموشدور. او، عؤمرین اؤلدوروله جگی فیکرینی تؤوراتدا اوخودوغونو ایددیعا ائده رک، بیر یاندان عؤمرین قتلی فیکرینی یایقینلاشدیریر، دیگر یاندان دا عؤمری مدح ائدیردی. ابوبکر و عؤمری اولولاشدیران یهودیلر پئیقمبردن اونلار حاققیندا حدیثلر ده نقل ائدیردیلر. گویا پئیقمبر عؤمرین علمی نین هر کسدن داها آرتیق اولماسییلا ایلگیلی سؤزلر سؤیله ییبمیش! بیر حالدا کی، بو بدبخت عؤمر کندیسی نئچه کره علمی نین سینیرلی اولدوغونو آچیقجا دیله گتیرمیشدی. عؤمره موخالیف و مووافیق اولان راویلر بو شکیلده بیر بیلگی روایت ائتمکده دیر: عؤمر چیخمیش منبرده  بیر قادینلا دانیشیردی. سونوندا “عؤمرین علمی بیر موسلمان عرب قادینیندان دا آزدیر. عرب قادینلاری اوندان داها عالیمدیرلر” دئمیش.  

         یهودیلر دیگر طرفدن شیعه لر آدیندان عؤمر حاققیندا حدیثلر اویدوردولار کی، گویا عؤمرین آتاسی بللی دئییل و کندیسی ده ایبنه اولموش! هم ده علی و اوغوللاری حاققیندا آشیری حدیثلر اویدوردولار. گویا جبرایل ایبلیسین توزاغینا دوشه رک پئیقمبرلیک بیلگیلرینی علی یئرینه، محمده وئرمیشدیر! بونون داوامیندا علی و ائولادلارینی اهلی-بئیت آدلاندیردیلار. بیر حالدا کی، هر کسه معلوم اولدوغو اوزره اهلی-بئیت آنلاییشی کیشی نین قادینلارینی، اوغوللارینی و قیزلارینی احتیوا ائدر. آیریجا، کیشی حیاتدا ایکن اهلی-بئیت آنلاییشی بیر آنلام داشییار و اؤلدوکدن سونرا هئچ بیر آنلام ایفاده ائتمز. اؤزللیکله اهلی-بئیت آنلاییشی قادینلاری ایچینه آلار، چونکو اوغول و قیز ائوله نیب باشقا عاییله قوراراق، باشقا بئیته منسوب اولار، کندیلری اوچون اهلی-بئیت تشکیل ائده رلر. 

         شیعه نین کندی حدیثلری علی و ائولادلاری نین “اهلی-بئیت”لیک ایددیعالاریندا بولونمادیقلارینی آچیقجا گؤسترمکده دیر. شیعه عالیملری نین ایددیعا ائتدیگی کیمی، علی و تورونلاری هئچ بیر زامان معصومییتلری حاققیندا بیر سؤز سؤیلمه میش و خیلافتین اونلارین حاققی اولماسی ایله باغلی بیاندا بولونمامیش، کندیلرینی اؤزل سئچکین اینسانلار اولاراق نیته لمه میشلر. شیعه بیلگه لری نین روایتینه گؤره، شیعه نین بئشینجی ایمامی باقیره “ندن شیعه آشیریلاری علینی آللاه و یا پئیقمبر اولاراق گؤررلر؟” دئیه سورولدوغوندا “حدیثی نقل ائدن فیرقه لری و حدیث صاحیبلرینی اونلار تانیمامیشلار” دئیه جاوابلامیش. شیعه نین ایددیعا ائتدیگی کیمی ایماملار معصوم اولسایدی، علملرین دلیجیسی لقبی داشییان باقیر بونا اعتیراف ائتمزمی ایدی؟  

         یهودیلر موختلیف حدیثلر اویدوراراق گله جکده پارچالانمانین اساسینی قویموشلار. پئیقمبر آدینا اویدورولان “منیم داوامچیلاریم 12 ایمام اولاجاق” حدیثی ده یهودی اویدورماسیدیر. بو ساختا و اویدورما حدیث سوننت اهلی نین کیتابیندا دا یئر آلمیشدیر. لاکین صفویلردن سونرا یازیلان حدیث کیتابلاریندا داها تفصیلاتی ایله بو ساختا و یالان حدیث اوزرینه بیلگی اورتمیشلر. صفوی سونراسیندا 12 ایمامین آدلاری دا بللی ائدیلمیش. بو ساختا حدیث “جابیر حدیثی” اولاراق تانینماقدادیر. حدیثین تاریخیندن ده بللی اولدوغو کیمی روایتچیلری ده ساختادیر. عثنی عشری  شیعه سی نین حاقلیلیغینی ایثباتلاماق اوچون بو ساختا کیملیکلر سونرادان اویدورولموشدور. بو ساختا حدیث تاریخده عثنی عشری  شیعه سی نین شکیللنمه سینه یول آچدی. بؤیله کی، شیعه نین 11-جی ایمامی ساییلان حسن عسگری اؤلدوکدن سونرا شیعه لر اونون قارداشینی ایمام گؤرمک ایسته دیلر، لاکین او، فاسیق اولدوغو و یا بؤیله ایشلری آنلامسیز ساندیغی اوچون شیعه لر باشقا یول سئچدیلر. حسن عسگری اوچون یالانچی بیر اوغول اویدوردولار. هئچ دونیایا گلمه میش و کیمسه نین گؤرمه دیگی بو اوغلانی داها سونرا غئیبه گؤندردیلر. اونون سون ایمام و یا خلیفه اولماسی اوزرینه ایتتیفاقی-نظر ائتدیلر. بو یوللا روایت ائدیلن ساختا حدیثین اؤن گؤروسو ده گئرچکلشمیش اولوردو. آیریجا، بو ساختا حدیث محمدین دیلیندن دئییل، تؤوراتدان نقل ائدیلیردی. تؤوراتین “تکوین سفری” بؤلومونه دیققت ائدیلرسه، ایسماعیلین نسلیندن 12 پادشاهین مئیدانا چیخاجاغی اؤن گؤرولمکده دیر. شوبهه سیز کی، 12 ایماملا ایلگیلی بو ساختا حدیثین قایناغی محمد دئییل، تؤوراتدیر. دیققت ائدیلرسه، تؤوراتدا 14 دئییل و یا 13 دئییل، صیرف 12 اولماسی چوخ دوشوندوروجودور. شیعه گؤروشونده محمد و فاطیمه معصوم اولاراق گؤرولسه لر ده لاکین ایماملیق مرتبه سیندن آشاغیدادیرلار. تؤوراتین بو روایتی اوزرینه قورولان شیعه گؤروشو بیر یاندان دا علینی پئیقمبر و محمدی علی نین حاققینی غصب ائدن شخص کیمی تقدیم ائدر. چونکو یهودی و فارس گلنگینه گؤره شاهلیق آتادان اوغولا کئچن بیر سورج ایدی. بو روایته گؤره، محمدین اوغلو اولمادیغیندان شاه اولامازدی. بو اوزدن محمد صحنه دن دیشلاناراق یئرینه علی کئچمه لی ایدی. ساختا حدیث روایتچیلری نه ائتدیکلری نین بیلینجینده ایدیلر. بو حدیثلرین تام چوخو موسلمان اولموش یهودیلر طرفیندن اویدورولموشدور.  

         عؤمر حدیث روایتینی، اؤزللیکله محمدله چوخ آز ایرتیباطدا اولان شخصلرین حدیث روایت ائتمه سینی یاساقلامیشدی. ابوهورئیره “عؤمر زامانیندا حدیث روایت ائتسه ایدیم، جزالاناردیم” دئیه بیاندا بولونموشدو. علی ده عؤمر کیمی داوراندی و حدیث روایتینی یاساقلادی. شیعه و سوننی حدیث کیتابلارینا باخارساق، حدیثلرین چوخونون یهودیلر طرفیندن روایت ائدیلدیگینه تانیق اولاریق. حدیث اویدوران بیر یهودی اؤلومه محکوم ائدیلیر و اؤلدورولورکن “من اؤز گؤرَویمی باشارییلا گئرچکلشدیررک، مینلرجه ساختا حدیث اویدوردوم” دئمیشدی. بو ساختا حدیثلری اویدورماقدان آماجلاری قورآنی آرخا پلانا ائده رک قورآنسیز بیر دین اولوشدورماق ایدی. چونکو قورآنا دئییل، حدیثلره دایانان بیر دین تئز پارچالانار و بؤیوک ایختیلافلارا مئیدان آچار. بو ساختا حدیثلر اوزوندن قورآن آیتلری ده یانلیش یوروملانماقدادیر. چونکو قورآنین آچیقلانماسیندا بو ساختا حدیثلر اساس آلینماقدادیر. مثلن شیعه، اهلی-بئیت تطهیری و خومسلا ایلگیلی آیتلری قورآنین اؤز آچیقلاماسینا گؤره دئییل، ساختا حدیثلره گؤره یوروملاماقدادیر. بعضن حدیثلر او قدر آرتمیش کی، اونلارین بیر قیسمینی نه شیعه، نه ده سوننی قبول ائتمیشدیر. لاکین ابوعبئید جراح و میقداد ابوزر کیمی صحابیلردن نقل ائدیلن حدیثلر سایقی و احتیراملا قارشیلاشمیشدیر. اؤرنه  یین ایمام زامانلا ایلگیلی اویدورولان “ایمامینی تانیمایاراق اؤلن کیشی جاهیلجه اؤلموشدور” حدیثی ساختادیر، اساسی یوخدور. عبباسیلر ایقتیدارلارینی برکیشدیرمه لری اوچون کندیلری حاققیندا بیر سورو حدیث اویدوردولار. گویا پئیقمبره گؤره، ایقتیدار اونون اؤز سویو طرفیندن داوام ائتمه لی ایمیش. یا دا حوسئین سویوندان ایمامتین داوام ائتمه سییله باغلی یالان حدیثلر اویدوردولار. یالنیز خواریج قورآنا ایناناراق و قورآن اساسیندا داورانمیشدیر. چونکو خواریج قورآنین دا ایصرارلا قئید ائتدیگی کیمی خیلافتی و یؤنه تیمی بیر سویا دئییل، عدالتله داورانا بیلن هر کسه شامیل بیلمکده دیر. بو شخصین قورئیشلی اولماماسی بیر یانا دورسون، حتّی عرب اولوب اولماماسی دا اؤنملی دئییل. چونکو قورآن سویا دئییل، عدالته ایشاره ائدر. یالنیز خواریج ایسلام کیتابی نین متنینه گؤره بیر دونیاگؤروشو اورتایا قویدو. 

         حوسئینین کوفه اهلینه یازدیغی مکتوبو شیعه نین یالانلارینی اورتایا قویار. چونکو حوسئین کوفه لیلره یازدیغی مکتوبوندا پئیقمبرین نوه سی اولدوغونا هئچ بیر ایشاره ائتمه میشدیر. یزیده قارشی چیخماسینی پئیقمبر تورونو اولماسینا باغلاماماقدادیر. سادجه عدالتدن یانا اولدوغونو یازیر. حوسئینین اؤلدورولوشوندن سونرا اورتایا چیخان بوتون روایتلر یالان و ساختادیر. حوسئینین پئیقمبر تورونو اولدوغوندان کندیسینی خیلافته لاییق گؤرمه سی سونرادان اویدورولموشدور و بونون حوسئینین دونیاگؤروشو ایله هئچ بیر باغلانتیسی یوخدور. بونلاری حوسئینین دوشمنلری اویدورموشلار. حوسئینین دوشمنلری حوسئینی جمل ساواشیندا طلحه و زوبئیره بنزتمک آماجییلا بو یالانلاری اویدورموشلار. بیر قیسم ده یئنه حوسئینین دیگر دوشمنلری ساییلان سئیییدلر و شیعه لر طرفیندن اویدورولدو. سئیییدلر ده کندی ایقتیدارلارینا تاریخی حاقلیلیق قازاندیرماق اوچون بو یالان روایتلری اویدوردولار.سئیییدلرین آماجی سییاسی ایقتیداری کندیلری اوچون دده دن قالما میراث کیمی گؤرمک ایدی. حوسئین ایسه کوفه لیلره یازدیغی مکتوبوندا یزیده قارشی چیخماسینی بو شکیلده بیان ائتمیشدی: “ائی کوفه لیلر، پئیقمبر بویورموشدور کی، کیم حارامی حالال اولاراق گؤسترن بیر ظالیم حاکیمی گؤروب سسسیز قالارسا، آللاهین واجیباتینی یئرینه گتیرمه میشدیر. بیلمیش اولون کی، سسسیز قالانلار آللاهی بوراخیب شئیطانا اویموشلاردیر.”[2]  حوسئین عینی مکتوبوندا ایقتیداری سویا باغلایان شیعه نین و دیگر سویجولارین فیکیرلری نین باطیل اولدوغونو آچیقجا بیان ائدر. عینی مکتوبدا حوسئین داوام ائدر: “عدالتلی و کیتابا گؤره داورانان، حاققی اویقولایان هر کس ایمامدیر.”[3] چونکو قورآن “اللامری منکم” دئیه بیان ائدر. یعنی ایش بیلنلر منیم طرفیمدن بلیرلنمز، سیزین ایچینیزدن چیخار.دیگر بیر یئرده قورآن یالنیز تقوا صاحیبلرینی اوستون اولاراق نیته لر، سوی منسوبییتینی دئییل.  

         سوی اولاراق پئیقمبره دایانمانین قورآنا گؤره هئچ بیر اؤنه می یوخدور، آنجاق اخلاق و داورانیش اولاراق پئیقمبر کیمی اولانلار قورآن طرفیندن اؤوولمکده دیر. قورآندا کئچن “ذی القربا”، یعنی “پئیقمبر یاخینلارینا سایقی” دا بو آنلامدادیر. یعنی قورآنا گؤره، پئیقمبره یاخینلیق سوی بیرلیگی مسئله سی دئییل، عدالت، اخلاق یاخینلیغی مسئله سیدیر. ایستر محمدین، چینگیز خانین و یا یعقوبون سویونا دایانسین ایسلاما گؤره سوی مسئله سی نین هئچ بیر اؤنه می و دَیَری یوخدور.  قدیری-خوم ماجراسی دا حسن و حوسئین سویوندان گلن بنیهاشیم قبیله سی نین دوزمه جه سیندن باشقا بیر شئی دئییلدیر. “شئیخی اولمایانین شئیخی شئیطاندیر” حدیثی ده موختلیف فیرقه لرین مئیدانا چیخماسی اوچون چیخارجیلار طرفیندن اویدورولموشدور. بو حدیث بوتون مذهبلر و فیرقه لر آراسیندا دوشمنلیک یاراتدی. هر شئیخین گؤروشو دینی قایناق اولاراق قبول ائدیله رک، دیگرینی تکفیر ائتدی. هم شیعه، هم ده سوننیلیکده چوخلو فیرقه لرین اورتایا چیخماسینا یول آچان بو ساختا حدیث اونلاری بیر-بیرینه قارشی قویدو. بو بلالارین هامیسی ساختا حدیثلردن قایناقلانماقدادیر.  

         تاریخه باخدیغیمیزدا عؤمره قدر ایسلام تاریخینده بیر سورون و قارشیدورمانین اولمادیغینا تانیق اولاریق. چونکو عؤمر دؤنمینه قدر حدیث نقل ائتمک یاساق ایدی. لاکین عؤمر دؤنمیندن سونرا حدیث توپلاما قونوسوندا اسکیدن اولان جیدییت ضعیفله دیکدن سونرا ساختا حدیثلر اوزرینه ایختیلافلار دا بؤیومه یه باشلایاراق ایسلامی بوتونلوک پارچالانما سورجینه گیردی. ساختا حدیثلر موسلمانلاری بیر-بیرلرینه قارشی قویدو. بو ساختا حدیثلر اورتایا چیخمادان اؤنجه موسلمانلار قورآنا دایاناراق بیر-بیرلری نین یانیندایدیلار. ساختا حدیثلر صحابیلری بیله قارشی-قارشییا گتیردی. بو ساختا حدیثلر دؤرد خلیفه نی و صحابیلردن کیمیلرینی کافیر اولاراق نیته له ییردی. ساختا حدیثلره دایاناراق ابوبکر و عؤمری غصبکار، عوثمان و علینی قوصورلو اولاراق گؤرموشلر. ساختا حدیثلره دایاناراق بیر فیرقه یه قاتیلانلار یئنه ده باشقا بیر ساختا حدیثله عئینی فیرقه نی ایسلام دوشمنی اولاراق دَیَرلندیریردیلر. ساختا حدیثلرله فیرقه لرین تشکیل ائدیلدیگی زامان آزادلیق هله مؤوجود ایدی. جان قورخوسو اولمادان هر کس فیرقه سینی دَییشدیره بیلیردی. بو ساختا حدیثلر عؤمری فاطیمه نین قاتیلی ائده جک دوزئیده ایره لیله دی. علینی ده عؤمرونون سونونا قدر عؤمری لعنتله ین شخص کیمی تصویر ائتدی.! لاکین اورتادا بو سورو یانیتسیز اولاراق قالیر کی، ندن علی اؤز قیزینی قادینی نین قاتیلی اولان عؤمرله ائولندیردی؟ یا دا ندن علی اؤز سئویملی اوغوللارینی ابوبکر و عؤمر آدلاری ایله شرفلندیردی؟ آللاهین آسلانی لقبینی آلان علی عؤمردن قورخوردومو؟ دئیه لیم کی، علی عؤمردن قورخاراق قیزی نین اونونلا ائولنمه سینه ایزین وئرمیش. او زامان ندن عؤمرین وفاتیندان سونرا دونیایا گلن اوغوللارینا عؤمر و ابوبکر آدلاری تاخمیش؟ شیعه لر چاره سیزلیک اوزوندن عؤمرین علی نین قیزی گولسومله ائولنمه سینه “گولسوم غصب ائدیلن اهلی-بئیت حاقلاریندان ایدی” کیمی کومیک ایفاده ایله برائت قازاندیراجاقدیلار. بو ایفاده لری ایله ده علینی بیر قورخاق اولاراق تانیتدیلار. قورخوسوندان قیزینی خانیمی نین قاتیلی ایله ائولندیرن علی! “بوتون دونیا اوزریمه قیلیجلا یوروسه ظالیمدن یانا اولمارام” سؤیله ین علینی شیعه نین بو بیچیم قورخاق گؤسترمه سی نه قدر دوغرو اولا بیلر؟ عوثمانین اوزرینه نئچه کره باغیران علی اوغولونون آدینی قورخوسوندان عوثمان قویمازدی. ابوبکر و عؤمر ده اونون گؤروشونو آلاراق علی نین مصلحتلرینی دیگر صحابیلرین فیکیرلرینه یئیله میشلردی.  

         بو حدیثلری نقل ائتمکدن آماج صحابیلرین بیر-بیرلرینه قارشی سایقیلی اولدوقلارینی گؤسترمکدیر. صحابیلر ده دوشونن اینسان ایدیلر. دوشوندوکلری اوچون فیکیر موختلیفلیگیندن داها نورمال بیر شئی اولاماز. لاکین بو فیکیر آیریلیغی سئچکین صحابیلرین بیر-بیرلرینه قارشی سرت چیخیشلاری آنلامیندا دئییلدی. داها سونرا موسلمان اولانلار صحابیلر آراسینداکی سلیقه و گؤروش آیریلیغینی دوشمنلیک دوزئیینه یوکسلتدیلر. اونلار ابوبکر و عؤمر زامانیندا مدینه ده ساختا حدیث اویدورامایاجاقلارینی آنلامیشدیلار. آنجاق عوثمان زامانیندا اورتایا چیخان قطعییتسیزلیک اورتامیندان یارارلاناراق مدینه و مککه کیمی مرکزی شهرلردن اوزاقلاشدیلار. ایسلام اؤلکه لری نین شرق و قرب طرفلرینه یاییلاراق ساختا حدیثلر دوزلدیب یایقینلاشدیرمایا باشلادیلار. بیلیندیگی اوزره عوثمان زامانیندا اورتایا چیخان فیتنه لر مرکزده دئییل، شرق و قربده مئیدانا گلمیشدی. دین، صحابیلرین قالابالیق اولاراق یاشادیغی مرکزلردن اوزاقلاشدیقجا فرقلی ایچه ریک قازاناراق هر بؤلگه نین کولتور و تؤره لریندن ائتکیله نیردی. بؤیله کی، مدینه موسلمانلاری ایله ساسانی اؤلکه لری نین موسلمانلاری بیر-بیرلریندن فرقله نیردیلر. ساسانی اؤلکه لرینده مجوسی و یهودی باخیشلار ایسلام ایلکه لرینی تحریف ائدیردیلر. قربده ده خریستیانلیق، یهودیلیک و نستوریلیک اینانجلاری ایسلامی کندیلرینه بنزه دیردیلر. بو یئنی موسلمان اولانلار بیر یاندان عرب دیلینی بیلمیر، دیگر یاندان دا قورآنین ترجومه ائدیلمه سی گلنگی هله باشلامادیغیندان حدیث نقل ائدنلرین شیفاهی اولاراق سؤیله دیکلری ایسلام اولاراق قبول ائدیلیردی. اؤزللیکله بو حدیثبازلار فیرقه یاراتماق اوچون حدیث نقل ائدیردیلر. بو اوزدن حدیث کیتابلاریندا بعضن حدیثلرین چوخو تام ضیدییتلیدیرلر. بؤیله کی، بو ساختا حدیثلره دایاناراق ایکی بیر-بیرینی اینکار ائدن گؤروشه وارماق مومکوندور. هانسیسا بیر صحابی نین کافیر و مؤمین اولماسینا بو ساختا حدیثلرله اینانماق مومکوندور.  

  بو یالانچی حدیث موسلمانلاری عرب دیلینی اؤیرندیکدن سونرا علی نین ایمامتی ایله ایلگیلی قورآندا هئچ بیر آیتین اولمادیغینی گؤردوکلرینده قورآنین تحریف ائدیلدیگینی و علییه عاید آیتلرین اورادان چیخاریلدیغینی ایددیعا ائتدیلر. اونلارا گؤره قورآن 000 17 آیتدن عیبارت ایدی. آیتلرین سایینی آرتیرماقلا علی و اوغوللارینا عاید اولان آیتلرین قورآندان چیخاریلدیغینی، قورآنین بو شکیلده تحریف ائدیلدیگینی ایددیعا ائتمک قولای اولاجاقدی. او زامان "ندن آللاه بو مؤوضوعنو آچیق بیر شکیلده بیان ائتمه میش؟ یوز مینلرجه صحابی، قورآن کاتیبلری و حافیظلری یالانچی چیخارکن، حدیثبازلارین  حاقلی اولمالاری نئجه مومکون اولا بیلر؟" دئیه سورماق گرَکیر. بؤیله آنلاشیلیر کی، هئچ بیر صحابی علینی سئومه میش و اونونلا ایلگیلی آیتلرین قورآندان چیخاریلماسینا گؤز یومموشدور! بلکه آللاه دا علی کیمی قورخوسوندان قورآندا علی ایله ایلگیلی آیتلری آچیقجا یئرلشدیرمه میشدیر! علی نین اؤز سؤزلری ده خلیفه نین تانری طرفیندن بلیرلنمه سینی دئییل، خالق طرفیندن سئچیلمه سی گرکدیگینی گؤسترمکده دیر. علی “خلیفه اولماق ایستمیردیم. سیزین ایصرارلارینیز اوزرینه خلیفه اولدوم. سیزین گؤروشونوزو آلمادان هئچ بیر ایش ائتمه یه جه یم. سیزین ماللارینیز منه امانتدیر. لاکین سیزین گؤروشونوز اولمادان اوندان بیر دیرهم ده آلمایاجاغام”[4] دئمیشدی. علی نین بو ایفاده سی ده خلیفه نین تانری طرفیندن بلیرلنمه سینی دئییل، خالق طرفیندن سئچیلمه سی گرکدیگینی گؤسترمکده دیر. خالقین سئچیم ایراده سینه قارشی هر تور خلیفه بلیرلنمه سی حارامدیر.

شیعه نین تاریخینده ماراقلی اولایلار اورتایا چیخمیشدیر. شیعه اؤنجه بو حدیثی اویدوروب سونرا ردد ائتدی. ردد ائتمه سی نین سببی وار ایدی. چونکو تؤورات و اینجیل کیمی قورآنین تحریف ائدیلمه دیگی گؤروشو وار ایدی. شیعه چیخمازا گیرمیشدی. علی ایله باغلی حدیثلری قبول ائدیب و قورآندا علییه عاید آیتلرین تحریف ائدیلدیگینی قبول ائتسه ایدی، او زامان قورآن دا بوتونویله تؤورات و اینجیل کیمی تحریف ائدیلمیش وحیلر جرگه سینه گیره جکدی. لاکین صفوی دؤورونون ان بؤیوک  حدیث ناقیلی مجلیسی و شیعه نین دؤرد کیتابی نین بیری نین مؤلیفی اولان شئیخ کولئینی بو حدیثلری صحیح اولاراق قبول ائدر و قورآندا علییه عاید آچیق و مؤحکم آیتلرین تحریف ائدیلدیگینی ساوونارلار. کولئینی بو حدیثی محمد ایبنی یحیا العطار آدی ایله معروف اولان محمد یحیادان، او دا نجاشی احمد ایبنی محمد عیسادان، او دا علی ایبنی حئکمدن، او دا هیشام ایبنی سالیم، او دا جعفر صادیقدن دویدوغونو سؤیلر.  

          دوغرو ایسلامی یولدا اولدوغونو ساوونان شیعه لیک دینی پئیقمبرین ان یاخین اهلی-بئیتیندن اؤیرندیگینی ایددیعا ائدر. اهلی-بئیت ده شیعه لیگه گؤره علی، پئیقمبرین قیزی فاطیمه و اونلاردان تؤره مه لردیر. پئیقمبرین قادینلاری اهلی-بئیت حساب ائدیلمیر! مؤوضوعنو چوخ اوزاتماق ایستمیرم. ایلک حدیث راویلری نین یهودیلر و مجوسیلر اولدوغو بیر گئرچکلیکدیر. ایستر شیعه، ایسترسه سوننی جبهه سینده اولسون حدیث راویلری یهودی و ایرانلی و ایرانلی یهودیلر اولموشلار. بو اوزدن فارسلار ایسکندری نجیس گؤردوکلری کیمی، عؤمری ده نجیس اولاراق گؤررلر. چونکو هر ایکیسی ده اونلارین دؤولتلرینی دئویرمیشدی. شیعه نین عؤمر حاققیندا روایت ائتدیگی حدیثلره باخیلدیغیندا اینسان ایلک اؤنجه پئیقمبرین شخصییتینه شوبهه ایله یاناشماق ایسته ییر. گئرچکدن شیعه نین دئدیگی کیمی عؤمر بو قدر آلچاق و نجیسمیشسه، ندن ایسلام پئیقمبری بؤیله بیر نجیسین قیزی ایله ائولندی؟ ندن پئیقمبر بؤیله بیر نجیسی ان یاخین و گووَندیگی آرخادشلاری نین ایچینه آلدی؟

دیققت ائدیلرسه، بوتون شیعه-سوننی حدیثلری نین کؤکه نی قورآنا دئییل، تؤوراتا دایانماقدادیر. تؤوراتداکی 12 شاه شیعه لیکده 12 ایمام اولاراق کئچر. ایماملیق آنلاییشی نین کؤکه نی بیر یاندان دا ایسلام اؤنجه سی ساسانی کولتورونه دایانماقدادیر. پئیقمبر سویونون قوتساللیغی ایله ساسانی دؤللری نین قوتساللیغی اؤزدئشلشدیریلیر (عئینیلشدیریلیر). هم ساسانی شاهلاری نین دؤللری، هم علی نین دؤللری معصوم و لدون* علمینه صاحیبدیرلر. زردوشتلوکده سئچکین صینیفلر قوتسال قاندان و قوتسال دؤللردن تؤره میشلر. بو بیچیم تؤره مه شکلی شیعه لیکده اؤز یانسیماسینی بولموشدور. ایران زردوشتیلری کندی شاهلاری حاققیندا آشیری قوتسامالارا وارارلار. بو آشیریلیق 12 ایمام آنلاییشینا یوکلنمیشدیر. ساسانی شاهلاری خطا ائتمه دیکلری، یانلیش داورانمادیقلاری کیمی، 12 ایمام دا خطا ائتمز، یانلیش یاپمازمیشلار! زردوشتیلیکده یایقین اولان بو گؤروش شیعه ایدئولوژیسی نین دوغوشوندا چوخ ائتکیلی اولدو. صیرف زردوشتیلیکدن قایناقلانان سببلردن دولایی شیعه لر ده سئیییدلرین اوستون عیرقدن اولدوقلارینا اینانارلار. بو اوزدن مجوسی اؤلکه لری شیعه لر اوچون گووه نیلیر اؤلکه لر اولدو، شیعه لیک بو اؤلکه لرده اؤز ایدئولوژیک یاپیلانما سورجینی تاماملادی. ایرانین اهلی-سوننتی بیله فاسیق و اخلاقسیز اولان سئیییدلره سایقی ایله یاناشارلار. بیر حالدا کی، مدینه ده اؤیله بیر دوروم سؤز قونوسو اولمامیش و هاشیمی سویو ایله دیگر سویلار آراسیندا هئچ بیر فرق اولمامیشدیر. ان موحافیظه کار اولان خواریخ فیرقه سینده اینسانلار سویونا گؤره دئییل، تقواسینا گؤره سئجییه له نیر و عربله عرب اولمایان آراسیندا فرق یوخ ایدی.   

          شیعه و سوننیلیکدن اؤنجه اباضی مذهبی اورتایا چیخمیشدی. بو اوزدن اباضیلیک قورآن و عاغیللا چلیشمز، یا دا ایستیثنا دوروملاردا چلیشر. آنجاق شیعه قورآن و عاغیللا آچیقجا چلیشه رک قورآنین دیشینا چیخمیشدیر. شیعه لیک قدر اولماسا دا، سوننیلیک ده قیسمن قورآنلا چلیشمکده، قارشی-قارشییا گلمکده دیر. لاکین هئچ بیریسی اباضییه قدر قورآنا یاخین دئییللر. چوخ ایلگینج اولان دا شیعه نین دؤرد کیتابینی یازانلارین هامیسی نین ایرانلی اولماسیدیر. چوخو دا قوملودور. شیعه نین ایددیعالاری نین ترسینه اولاراق ایسلامدا ایلک مذهب اباضییه لیکدیر، شیعه لیک 600 ایل اوندان سونرا هله اؤز فیقهی کیتابلارینی تاماملامامیشدی. ایرانلیلارین بعضی صحابیلری لعنتله مه لری اونلارین ماددی-سیاسی منافئعلرینه خیدمت ائدیر و دینی حقیقتله هئچ بیر باغلانتیسی یوخ ایدی. ایسلامدا یئری اولمایان “تقیییه” ده بیر شیعه اویدورماسیدیر. هدفلری شیعه گؤرونمکدن چکینه رک بیر یئرلره گلمک و گرکدیگینده ده ایسلاما ضربه وورماق ایدی. تؤورات اکسنلی دوشونن طبری نین کیتابلارینی اوخویان اوخوجو ابوبکر، عؤمر، علی، عوثمان، فاطیمه، عایشه و حتّی پئیقمبردن شوبهلنمه یه باشلاییر. چونکو بو کیتاب بیر یئرده پئیقمبرین بیلگه لیگینی یازارکن، دیگر یئرده پئیقمبرین اؤز سوت باجیسی ایله ائولنمک ایسته دیگینی یازمیش. لاکین باشقالاری سوت باجی ایله ائولنمه نین دوغرو اولمادیغینی آنلاتدیقدان سونرا محمد بو ائولیلیکدن واز کئچمیش! ان ایلگینجی ده طبری نین قورآن تفسیری اوزرینه یازدیغی کیتابی ایله تاریخ کیتابی نین تام اولاراق چلیشمه سیدیر. طبری نین یازدیقلارینی دوغرو قبول ائدن کیمسه ایسلاما هئچ بیر سایقی گؤستره بیلمز.  

  بوتون حدیث و تاریخ کیتابلاریندا بو کیمی ضیدییتلر واردیر. ندن یازارلار بو ضیدییتلری یازیب سونرا سانکی هئچ بیر شئی اولمامیش کیمی اوزریندن راحاتجا کئچمیشلر. بیر یئرده بیر قونونون دوغرولوغونو یازدیقلاری حالدا دیگر یئرده او قونویا اویقون اولمایان مطلبین دوغرو اولدوغونو یازمیشلار. سانکی داها اؤنجه کی مؤوضوعنو یازمامیشلارجاسینا ایکینجی مؤوضوعیا کئچمیشلر. ان اؤنملی سورو بودور: پئیقمبر و آرخاداشلارینی بو قدر قوصورلو گؤستردیکلری حالدا ندن کندیلری موسلمان اولموش و موسلمان قالمیشلار؟ بوکیمی تاریخچی و حدیث روایتچیلری بوتون فیرقه لر آراسیندا مؤوجود اولموشدور. چوخ گؤزل اوسلوبلا فیرقه لر دوزلدیب قارشی-قارشییا قویدولار. علویلر عبباسیلره، میصیر عیراقا و الازهر نیظامییه مدرسه لرینه قارشی چیخدی. محمد و اونون صحابیلری دیریلسه بیله، بو فیرقه لر آراسینداکی ایختیلافلاری چؤزه مزلر. ابوبکری، عؤمری و عوثمانی غصبکار گؤره رک لعنتله ین و عایشه نی زینا ائتمکده سوچولایان شیعه ابوبکیری صیددیق، عؤمری فاروق، عوثمانی زیننورئین و عایشه نی مؤمینلرین آناسی اولاراق گؤرن سوننی ایله نئجه آنلاشا بیلر؟

         بو سوالی سورماق گرَکیر: شیعه نین آنلاتدیغی کیمی بو صحابیلر بیر-بیرلرینه قارشی بو قدر کین بسله ییرمیشلرسه، او زامان ندن بیر-بیرلری نین قیزلاری ایله ائولنمیشلر؟ یا دا ندن بیر-بیرلری نین اوغوللارینی ائولادلیق اولاراق گؤرموش و اونلارا بو گون لعنتله نن صحابیلرین آدلارینی وئرمیشلر؟ ایسلامین ایلک چاغلاریندان اوزاقلاشدیقجا بو ایختیلافلارین داها دا درینلشمه سینه  و نیفرت فیشقیران حدیثلر ساییسی نین آرتماسینا تانیق اولوروق. نئجه کی، بووئیهلیلر و عبباسیلر کیمی علویلر داها سونرا اورتایا چیخان ایسماعیلیلر، فاطیمیلر و صفویلرله قارشیلاشدیقلاریندا داها ایلیملی اولموشلار. ایلک شیعه قروپلار خلیفه لره و سوننیلره قارشی ایلیملی داورانیرکن، سون شکیللنمه سورجینده شیعه لیک ایلک اوچ خلیفه یه قارشی نیفرت و کین قوسماغا باشلامیشدیر. شیعه نین ایلک دؤنم تاریخی اینجه له نرسه، بو مسئله آیدینلیغا قوووشار. یعقوبی و دیگرلری ابوبکر و عؤمری سایقی ایله آنیمساماقلا بیر یئرده علی نین و ائولادلاری نین دا ایماملیغینی قبول ائتمیشلر.

آیریجا، شیعه لیگین شکیللنمه سوره جینده "ایمام" قاورامینا فارسجادا فرقلی آنلام یوکله میشلر. اؤرنه  یین ابوحنیفه ده ایمامی-اعظم آدلانیر. لاکین بوراداکی ایمام قاورامی شیعه ده کی ایله عئینی آنلامدا دئییلدیر. عرب دیلینده ایمام اؤنجول و اؤندر آنلامیندا ایکن، فارس دیلینده “ایمام” تانری ایله دیرک ایلیشکیده اولان و “تکوین ویلایتینه” صاحیب دوغااوستو شخص کیمی تانینیر. تکوین سادجه آللاها خاص ایکن شیعه ده ایماملار دا بو قودرتدن برخورداردیرلار!  

         شیعه، دولاییسییلا اساسدا پئیقمبری سوچلاماقدادیر. چونکو شیعه یه گؤره ایسلاما ان چوخ ضرر وئرن عایشه اولموشدور. او زامان محمد ده عایشه کیمی بیر فیتنه جی ایله ائولندیگی اوچون خطالی و سوچلو اولاراق گؤرونور. شیعه نین “پئیقمبر خطا ائدر، آنجاق ایمام خطا ائتمز” کیمی گؤروشو ده بو سواللارا جاواب وئره بیلمه دیگی اوچون مئیدانا چیخمیشدیر. شیعه نین بو قونودا هئچ بیر توتارلی آچیقلاماسی یوخدور. اؤرنه  یین “محمد ابوبکرین وارسیللیغی اوزوندن عایشه ایله ائولنمیشدیر” کیمی شیعه آچیقلاماسی داها دا محمدین مقامینا سالدیریدیر. پئیقمبر بورادا دا زنگینلیک دوشکونو کیمی گؤستریلیر. بیر حالدا کی، عایشه محمدله ائولنمه دن اؤنجه ابوبکر موسلمان اولموشدو. باشقا یئرده شیعه ابوبکرین وارسیل کیشی اولدوغونو، زنگینلیگی، مالی و جانی ایله ایسلاما خیدمت ائتدیگینی ده تامامن اینکار ائدر! محمد ابوبکرین پاراسینا گؤره اونون قیزی ایله ائولنمیشسه، او زامان او، نئجه پئیقمبر ایمیش؟ بورادا محمد ایمانینی و دینینی پارایا و قادینا ساتان شخص کیمی گؤرونمزمی؟ بؤیله پئیقمبرلیک شرفیمی اولور؟ بو آرادا علی اوزرینه ایدئولوژی سرمایه یاتیرمایا باشلاییرلار. محمد کیمی زنگینلیک قارشیسیندا بیری ایله ائولنمه دیگی اوچون علی داها دا اولولاشدیریلیر! شیعه نین گؤروشونه گؤره علی پئیقمبر کیمی آشاغیلاییجی ائولیلیکلرده بولونمامیشدیر. بعضی شیعه آشیریجیلاری نین علی نین مقامینی محمددن داها اوستون بیلمه لری نین ده سببی بودور. علی نین قادینلاری ایچینده عایشه کیمی فیتنه چیخاران بیری اولمامیشدی. علی نین دینی و سییاسی هدفلرینه اولاشماسی اوچون محمد کیمی یانلیش و چیخارجی ائولیلیکلر یاپمادیغی اوزرینده دورورلار. بو، شیعه طریقتلری نین گؤروشودور. ایلک چاغ شیعه لری داها آز آشیریجی داورانسالار دا، لاکین بوتون شیعه اؤبکلری خریستیان، یهودی و مجوسیلرله ایرتیباطدا اولدوقلاریندان دولایی علی و اوغوللاری حاقدا آشیریجی توتوم سرگیله دیلر.

         جادو علمینین قایناغینی میدییا موغلاری و زردوشتیلرینه باغلارلار. شیعه لیک ده بو تاریخی کولتور اورتامیندا اولقونلاشدیغی اوچون او اؤزللیکلرین هامیسینی 12 ایماما یوکله دیلر. ایران و باتی شیعه لری آراسیندا فرق وار ایدی. شاه ایسماعیل حؤکومت قوروب شیعه لیگی رسمی دؤولت ایدئولوژیسی ائتدیگینده ایراندا شیعه بیلگه و عالیمی یوخ ایدی. شیعه عالیملرینی لوبنانین گونئییندن ایرانا گتیردیلر. بو سیرادا بعضی تورک-شامان اینانجی دا شیعه لیکله ایچ-ایچه گیردی. کؤچری تورکلر ایسلامییتی فارسلاردان اؤیرنمیشدیلر. بو اوزدن اؤیرندیکلری ایچینده یئر آلان زردوشتی و مجوسی ائتکنلرینی ده ایسلام اولاراق سانیب قبول ائتمیش و اؤز شامانچیلیق خاطیره لرینی ده قیسمن بو ایسلام آنلاییشینا یوکله میشدیلر. مجوسیلیگین تورکلری ائتکیله دیگینی بیر چوخ یایقین آدلاردا دا گؤرمک مومکوندور. هله ده مرکزی آسییادا شیعه تورکلرین آدلاریندا تانریساللیق چاغریشدیران خورشید، سربولند، کیمی آدلاری گؤرمک مومکوندور.   

  صفویلردن اؤنجه شیعه لر سوننیلرله چوخ دا ترس دئییلدیلر. فارسلار سایقی دویدوقلاری شخصلر حاققیندا غولووو (آشیری مدح) ائتمه یه آلیشمیشلار. کربلا اولایی ایله ایلگیلی ایرانلیلارین یازدیقلارینا باخیلیرسا، بو غولوووا تانیق اولماق مومکوندور. کربلا حاققیندا یازیلان فانتازی مکتوبلارینا باخیلیرسا، بو سوال اورتایا چیخیر کی، 72 کیشیدن اولوشان حوسئینین آداملاری بیر گونون ایچینده نئجه اولموش دا دوشمن اوردوسوندان او قدر اینسان اؤلدوره بیلمیشلر؟ ایرانلیلار تا اسکی چاغلاردان کندی بؤیوکلرینی معصوم و حاقلی بیلمیشلر. اونلار هئچ بیر یانلیشلیغا یول وئرمزمیشلر! ایرانلیلار کندی بؤیوکلرینی معصوم و خطاسیز اولاراق گؤرمه ینلری بری باشدان ردد ائدر، جاهیل، آلچاق، نجیس و آبطال اولاراق گؤرردیلر. اونلارین بؤیوکلرینی معصوم گؤرمه ینلری الشدیرمکده ده آشیریلیغا واراردیلار. ایرانلیلار هم ده قوتسال دؤله ایناناردیلار. صیرف بو اوزدن ایمامت مسئله سی ایسلام طرفیندن دئییل، ایرانلیلار طرفیندن ایرثیلشدیریلمیشدیر. اسکی ساسانی کولتورو و اینانج شکلی ایمامت آدی ایله یئنیدن شکیللنمیشدیر. یعنی ایرثی ایماملیق بیر ایسلام اولقوسو دئییل، تام اسکی ساسانی کولتورونون یئنیدن دیریلیشیدیر. بو گؤروش عثنی عشری، زئیدییه، ایسماعیلی، فاطیمی، نزاری کیمی بوتون فیرقه لرده یئرلشمیشدیر. کومیک اینانجلاری وار هامیسی نین و حؤکومتین آنجاق فاطیمه سویوندان گلنه عاید اولماسینا اینانارلار. باشقا بیریسی نه قدر تقوالی اولسا دا، فاطیمه سویوندان اولماسا، اونون لیاقتی نین آنلامی یوخدور! فاطیمه سویوندان اولمایان بوتون حؤکومت قوروجولاری غصبکارمیشلار. بو قونویلا ایلگیلی ساسانیلرین و یهودیلرین گلنکلرینی اینجه له یه بیلرسینیز. ساسانیلر کندیلرینی قوتسال دؤله، یهودیلر ده کندیلرینی پئیقمبرلر سویونا باغلارلار.  

         هیندلیلرین ده دینی گؤروشلری اینجه له نیرسه، چاغیمیز شیعه سی نین ایسلاملا باغلانتیسی نین  اولمادیغی، هیند زردوشتلیگی نین بیر آلتکومه سی اولدوغو اورتایا چیخار. یعنی شیعه لیک یهودیلیگین، بودیسمین، ساسانی گلنگی نین و زردوشتیلیگین اورتاق بیرَشیمی کیمی مئیدانا چیخمیشدیر. چونکو شیعه لر ده ساسانی گلنگی کیمی، آللاها قول اولماق یئرینه، سئچکین اینسانلارا قول اولارلار. ساسانیلر زامانیندا قوتسال دؤل ساییلان شاهلارا قول اولما گلنگی شیعه لیکده یئنه ده قوتسال دؤل اولان ایماملارا و سئیییدلره قول اولما کولتونا دؤنوشدو. شیعه لیکده کی آللاه یئرینه، ایمام و سئییید آدلی بنده یه قول اولما گلنگی، شاهلارا قول اولمایا آلیشان ایرانلیلار طرفیندن اویدورولموشدور. صیرف بو اوزدن ده آللاه ایبلیسی اوچماقدان (جننتدن) اوزاقلاشدیردیغی کیمی شیعه لری ده عرب یاریماداسیندا ایقتیدارا گلمکدن عؤمورلوک اولاراق اوزاقلاشدیرمیشدیر. ندن؟ چونکو شیعه لر بیر آی بیله اولسا حؤکومتی الده توتسایدیلار، کعبه یئنه ده بو دفعه سادات بوتلری نین بوتخانه سینه دؤنوشه جکدی. اؤرنه  یین کعبه، ایبراهیمی اولماق یئرینه، پئرسپولیسه بنزیه جکدی.

 بو آرادا خواریج حاققیندا تاریخسل گئرچگی بیلمه میزده یارار وار. هئچ بیر خواریج فیرقه سی حؤکومتی سویلا باغلانتیلاشدیرمامیشدیر. خواریجه گؤره سویوندان، عیرقیندن و جینسیندن آسیلی اولمایاراق ایشی بیلن، ایشین اوزمانی اولان تقوالی کیشی حؤکومتین باشیندا دورا بیلردی. ایلک کز اولاراق خواریج فیرقه لریندن بعضیلری قادینلارا دا خیلافت و ایمامت حاققی تانیدیلار.  

ایماملاری قوتساماق فارس-تورک گلنگیندن گلمکده دیر. فارسلار سلطنت مقامینی بیر اوغوشا (عایله یه)، یا دا سویا وئریلن تانری لوطفو اولاراق گؤروردولر. بو اوزدن ایرثه دایانان ایماملیق قورومونو درحال قبول ائدیب قوتسادیلار، چونکو بو، اونلارین تاریخسل سوسیال پسیکولوژیلرینه اویقون ایدی، قبوللنمه سی زورلوقلا قارشیلانمیردی. تورکلر ده عرب دیلینی بیلمه دیکلری و فارسلارلا قونشو اولدوقلاری اوچون بو ایسلام آنلاییشینی فارسلاردان آلدیلار. اونلار دا ایماملاری قوتساماقدا و معصوم گؤرمکده فارسلار کیمی آشیریلیغا یووارلاندیلار. هر کولتورده سروَرلشدیرمه ائتمنلری سؤز قونوسو اولار. عربلر کندیلری ده محمددن سونرا اوستون سوی اولما خولیاسینا قاپیلدیلار. عرب قؤوملری آراسیندا قورئیش، قورئیشین آلت بویلاری آراسیندا بنیهاشیم بویو و بنیهاشیم بویو آراسیندا محمده ان یاخین اولانلار کندیلری ایله اؤوونمه پسیکولوژیسینی گلیشدیردیلر. اونلار دا کندی اوستونلوکلری ایله ایلگیلی دیگرلری کیمی ساختا حدیثلر اویدوردولار. بو ساختا حدیثلره گؤره خلیفه قورئیش؛  بنی اومییه، بنیهاشیم و بنی علی (علی اوغوللاری) بویلاریندان اولمالی ایدی! ندن علی تؤره مه لری یهودیلر کیمی کندیلرینی آتا طرفیندن دئییل ده، آنا طرفیندن محمده باغلاماغا چالیشدیقلاری دا جاوابسیز قالان سورولار آراسیندادیر. پئیقمبرین اوغلو اولمادیغی اوچون محمدین تانریسینا شوکر ائتمک گرَکیر. بنیعبباس دا دده لری نین محمد و پئیقمبر اهلی-بئیتینه یاخین اولمالاری ایله ایلگیلی ساختا حدیثلر اویدوردولار. ساختا حدیث تؤره ده بیلمه ین راویلر عبباسیلر دؤنمینده ایشکنجه ائدیله رک حبسه آتیلدیلار، یا دا ائو توتساغی یاشامی یاشامایا مجبور ائدیلدیلر. دیققتلری چکن اؤنملی بیر قونو وار. اموی و بنیهاشیم سویوندان اولان بؤیوک عالیملر و بیلگه دیندارلار بو کیمی حدیثلره اینانماز و روایت ائتمزدیلر. امویلردن عؤمر ایبنی عبدالعزیز، موعاوییه ایبنی یزید و هاشیمیلردن حوسئین و سججاد،... بو اؤرنکلردندیر. بو قونودا عربلر خومس آیتینده ذی القربا سؤزونون اونلاری آنلاتدیغینی ایددیعا ائده جک دوزئیده ایره لی گئتدیلر. بونون دوغرولوغونو ایثباتلاماق اوچون حدیثلر ده اویدوردولار. بؤیله جه زحمتسیز گلیر قایناغی الده ائتدیلر. چونکو بئشده بیر شیعه خالقی نین مالی سئیییدلره عایدمیش! موقددس اردبیلی کیمی بعضی شیعه بیلگه لری غئیبت دؤورونده خومسون آلینماسینی حارام سایسا دا، کیمسه آلدیریش ائتمه دی. قورآندا کئچن خومس قاورامی، حتّی ساختا سئیییدلر اوچون ده امکسیز گلیر قایناغینا دؤنوشدو. تاریخ و قورآن اوزرینه بیلگیسی اولان هر کس محمدین مککه نی فتح ائتدیکدن سونرا اهالییه خیطاب ائتدیگی خوطبه حاققیندا معلوماتلی اولمالیدیر. پئیقمبر بو خوطبه سینده ایسلامدان اؤنجه یایقین اولان سویلا ایفتیخار ائتمه دویقوسونو آللاهین امری اوزرینه ایبطال ائتمیشدیر. آیریجا، قورآنین حوجرات سوره سی نین 13-جو آیتی آچیقجا سویچولوغو محکوم ائده رک بیرئیلری تقوالارینا گؤره دَیَرلندیرر.  

         احزاب سوره سی نین 40-جی آیتینده بو قونو، اؤزللیکله وورقولانمیشدیر. آیتده دئییلیر: “محمد، سیزین کیشیلرینیزدن هئچ بیری نین آتاسی اولمامیشدیر و دئییلدیر. فقط آللاه’ین ائلچیسی و پئیقمبرلرین سونونجوسودور. آللاه، هر شئیی ان یاخشی بیلندیر.” آیتده گؤرولدویو کیمی آچیقجا محمدین قورئیشدن، بنیهاشیمدن، علی اوغوللاریندان کیمسه نین آتاسی اولمادیغی آنلاشیلماقدادیر. سادجه تانری نین سون ائلچیسی اولاراق گؤندریلمیشدیر. آیریجا، تاریخ کیتابلاریندان دا بیلیندیگی اوزره محمد سون حججدن دؤنرکن “ائی عرب، ایسلامدا هر کس ائشیتدیر. هر کس عئینی اؤلچوده آدم و حوا ائولادلاریدیر. عربین عجمه، عجمین عربه هئچ بیر اوستونلوگو یوخدور. هر کسین اوستونلوگو تانرییا اولان تقواسینا گؤره اؤلچولور” دئمیشدیر. بو روایتین داوامیندا “آللاهین یانیندا سوی کیملیگینیزی دئییل، یاخشی عمللرینیزی منه گتیرین، ائی اینسانلار مئساژی اولاشدیرا بیلدیممی؟” دئیه سوردوغوندا بوتون موسلمانلار “اوَت" دئیه یوکسک سسله باغیرمیشلار. بو اوزون روایتده محمد عیرق و قان باغی ایله اؤوونمگی آنلامسیز اولاراق دویورموشدو. داها سونرا “مایده سوره سی نین اوچونجو آیتینی اوخوموش: “بو گون سیزین دینینیزی کامیل ائتدیم و اوزرینیزده کی نعمتیمی تاماملادیم.” آنجاق شیعه نین ایددیعاسینا گؤره، بو آیت مشهور “من کیمین مؤولاسییسام، علی ده اونون مؤولاسیدیر” حدیثیندن سونرا ائنمیشدیر! لاکین شیعه نین بو ایددیعاسی یانلیشدیر. کندیسی شیعه اولان یعقوبی بیله بو آیتین آدیکئچن خوطبه دن سونرا ائندیگینی یازار. بوتون بونلار پئیقمبرین سویلا باغلی هئچ بیر گؤروش آچیقلامادیغینی گؤستریر. شیعه و سوننیلرین اورتاق قبول ائتدیکلری “من هر بیر تقوالی اینسانین جددییم” حدیثی ده بونو آچیقجا ایثباتلاماقدادیر. او زامان بنیهاشیم و یا دیگر عرب قبیله لری “ذی القربا” آنلاییشینی کندیلری ایله نئجه باغلانتیلاشدیرا بیلمیشلر؟ اؤیله کی، شافئعی ده بو خطایا دوشموش و خومسون (مال وارلیغی نین بئشده بیری) بیر قیسمی نین علی سویوندان گلنلره وئریلمه سیندن یانا گؤروش آچیقلامیشدیر! ابوحنیفه “ذی القربا (پئیقمبر یاخینلاری) اؤلدوکلریندن دولایی خومس آیتده دئییلدیگی کیمی، یولدا قالمیشلارا، یوخسوللارا و بو کیمی اینسانلارا وئریلمه لیدیر” دئمیشدیر. دیگر عالیملر ده بو قونودا یا شافئعی و شیعه کیمی داورانمیش، یا دا ابوحنیفه کیمی دوشونموشلر. یالنیز خواریج “ذی القربا” آنلاییشینی پئیقمبره سویجا دئییل، اخلاقجا یاخین اولانلار کیمی یوروملامیشدیر. عربجه نی بیلن هر کس ذی القربا قاورامی نین قان و سوی یاخینلیغینی دئییل، اخلاقسال یاخینلیغی ایفاده ائتدیگینی آنلار. حتّی شیعه نین ایددیعاسی نین ترسینه ایماملار دا پئیقمبرله اولان سوی و قان باغلاری اوزرینه دئییل، اخلاق بنزرلیکلری اوزرینه دورموشلار.  

         ایسلامین بؤیله گئرچکلیگیندن قاچماق مومکون اولمادیغیندان سوی ایلیشکیسی اوزرینه سئیییدلر، قورئیشلیلر و دیگر بویلار ساختا حدیثلر اویدورمایا باشلامیشلار. پئیقمبرین زامانیندا قورآن حافیظی و قاریسی اولان بیر چوخ صحابیلر بو یالانلاری قبول ائتمه دیلر. یولون ایلک باشیندا یوللارینی آیریلاراق خواریج آدی ایله مشهور اولدولار. بو خواریج علییه قارشی چیخان خواریجله قاریشدیریلمامالیدیر. بوراداکی خواریجدن آماج اباضییه دیر. هم علی اؤنجه سی و هم ده علی سونراسی یوللارینی عربلردن آییردیلار. خواریجین گؤروشونه گؤره خومسون (مال وارلیغی نین بئشده بیرینین) سویجا پئیقمبره یاخین اولانلارا عایدییتی اولمامیشدیر، یوخدور. اونلار خیلافتین ده قورئیشین تکه لینده اولمادیغینی ساووناراق، حتّی قادینلارین دا خلیفه اولا بیله جکلرینی وورقولادیلار. ایستر عرب، فارس، تورک، یا دا باشقا عیرقدن اولسون تقوالی و ایش بیلن هر کس اونلارا گؤره خلیفه اولا بیلردی. عاغلی باشیندا اولان هر کس بونو آچیقجا بیلمه لیدیر کی، سوی کیملیگینی اؤنه چیخاران کیشییه پئیقمبر دئییل، حوققاباز سؤیله نر. پئیقمبر حاققیندا بو ساختا بیلگیلری داها سونرا بیر اوووج ساختاکارلار اورتایا قویدولار. بو ساختاکارلار گئنلده یهودی، عرب عیرقچیلری و فارسلار اولموشلار. اونلارین سؤیله دیگی یالانلار قورآن متنی و عاغیللا چلیشمکده دیر.  

         قورآندا خیلافت و یا ایمامتله ایلگیلی هئچ بیر بیلگی یوخدور. پئیقمبرین وفاتیندان سونرا قورآندا بیر عکسیکلیک وارمیش کیمی، بو قونودا ساختا حدیثلر اویدوراراق قورآنداکی عکسیک بیلگیلری گئدرمه یه چالیشدیلار! اؤرنه  یین شیعه بو شکیلده بیر یالان اویدورموشدور: “ایبنی-مسعود دئییردی کی، بیز “مایده” سوره سی نین 67-جی آیتینی پئیقمبر زامانیندا “ائی پئیقمبر، سنه نازیل اولانی دویور و علی نین مؤمینلرین مؤولاسی اولدوغونو بیلدیرمیش اول، یوخسا گؤرَوین یاریم قالار” شکلینده تلاوت ائدیردیک.” آیتین اصلی ایسه بو شکیلده دیر: “ائی پئیقمبر، رببیندن سنه ائندیریله نی دویور. بونو ائتمزسن، او تقدیرده او’نون سنه گؤندردیگینی دویورمامیش اولارسان. و آللاه سنی اینسانلاردان قورور. آللاه، کافیرلر قؤومونو هیدایته اردیرمز.” یا دا شیعه نین اویدوردوغو “قدیری-خوم” افسانه سی ده بونون بیر بنزریدیر. هئچ بیر تاریخچی نین قدیر-خوم اولایینا ایشاره ائتمه دیگی و یالنیز شیعه حدیثلرینده بو افسانه نین یئر آلماسی نین سببی بللیدیر. قدیری-خوم آدی آلتیندا عیرقچیلیگی ایسلاما سوخماغا چالیشمیشلار. قدیری-خوم افسانه سینی ده گئنلده یئنیجه موسلمان اولموش فارسلار اویودورموشلار. بو ساختا حدیثین روایتچیلری نین چوخو یا ایرانلی یهودیلر، یا دا مجوسی فارسلار اولموشلار. گئرچکدن “قدیری-خوم” آدیندا بیر ماجرا اولموش و پئیقمبر علینی واریثی سئچمیشسه، ندن خلیفه سئچیمینده کی سقیفه اولاییندا حتّی بیر تک صحابی ده اونا ایشاره ائتمه میشدیر؟ عجبا قدیری-خوم اولاییندا پئیقمبرین یانیندا بولونان و ساییلاری 120 مین جواریندا اولان بوتون صحابیلرین هامیسی، حتّی ابوطالیب اوغلو علی نین کندیسی ده او اولایی اونودوب یالانجیمی چیخدیلار؟ علی کندیسی ده هئچ بیر یئرده قدیری-خوم اولایینا ایشاره ائده رک خیلافتین بو حدیثه گؤره اونون حاققی اولدوغونو بیان ائتمه میشدیر. لاکین پئیقمبرین وفاتیندان و ایسلامین گئنیش جوغرافییالارا یاییلماسیندان سونرا میللی ایسلام اویدورما فعالییتلری اورتایا چیخمیش و بو دوغرولتودا ساسانی قالیقلاری فارسلار کندی میللی آماجلارینا خیدمت ائدن قدیری-خوم آدیندا ساختا و هئچ بیر تاریخی دایاناغی اولمایان افسانه اویدورموشلار. قدیری-خوم حدیثی نین ساختا اولماسینا هئچ بیر شوبهه یوخدور. چونکو شیعه یه گؤره ایمامت دینین اساسلاریندان بیریدیر. دینین اساسلاری قورآندا آچیقجا آنلاتیلیرکن، ندن ایمامت حاققیندا بیر تک یئرده ده ایشاره یوخدور؟ آللاه ایمامت مسئله سینی آچیقجا بیان ائتمکدنمی قورخموش؟! 

         ایران شیعه لری عیراق و لوبنان شیعه لری ایله موقاییسه ده داها چوخ آشیریجی اولموش، خلیفه لره، پئیقمبرین ائشلرینه و دیگر صحابیلره سالدیرماقدا سایقی سینیری تانیمامیشلار. اؤیله کی، اذانا دا علی نین ویلایت مسئله سینی سوخوشدورموشلار. حتّی بیر چوخ شیعه آشیریجیلاریندا علینی اؤومه نین یانی سیرا دیگر اوچ خلیفه یه لعنت گؤندرمک عیبادت ساییلماقدادیر. آنجاق ایشین ایلگینج اولان طرفی بودور کی، شیعه نین بوتون ایماملاری، او جومله دن ایمام حوسئین مکتوبلاریندا راشیدین خلیفه لره رحمت اوخوموشدور. شئیخ صدوق کیمی بعضی شیعه عالیملری علی نین ویلایتی اوزرینه بیاندا بولونانلاری لعنتله میشدیر.[5] چاغیمیز شیعه لری نین ائعتیقادی اونلارین دؤرد حدیث کیتابلاری ایله ده اویقون دئییلدیر. آیریجا، بو دؤرد شیعه حدیث کیتابلاری دا بیر-بیرلری ایله چلیشمکده دیر. بیر کیتاب دیگرینه قارشیدیر. شیعه لرین عقیده لری ساسانی موغانی (موغلاری) کولتورونون یئنیدن ایسلام کولتورو ایچینده دیریلیشیدیر. اویدورولموش متنلرینه چوخ باغلی اولان شیعه لر بوتون علمی و بیلگیلری ایناندیقلاری اون دؤرد معصومون تکه لینده گؤررلر. بو اوزدن بو چرچیوه دیشیندا دوشوننلری تکفیر ائدیب و ائدیرلر. حدیثین ده مئعیاری فورقان (دوغرونو یانلیشدان سئچن) اولاراق نیته له نن قورآندیر. قورآن منطیقی ایله شیعه حدیثلرینی اینجه لرسک، یالنیز ایکیجه کیتاب توپلاماق مومکوندور. چونکو بیر چوخ شیعه ائعتیقادی قورآن متنی ایله ترسدیر. قورآنا ترس اولان شیعه ائعتیقادیندان بیر قیسمینی بو شکیلده سیرالاماق مومکوندور: ووضوء (دستناماز)دان باشلامیش، قبیرلری عیبادت آماجی ایله زیارته، ایماملارین، سئیییدلرین و اونلارین مزارلاری نین کرامت صاحیبی اولمالارینا، اولقونلاشمیش هر بیر شیعه نین مال وارلیغی نین بئشده بیرینی (خومس) سئیییدلره اؤده مه سینه، پئیقمبرین و ایماملارین غئیبی بیلمه لرینه و لدونی علمه صاحیب اولمالارینا، علینی مؤمینلرین والیسی اولاراق گؤرمه لرینه، علی نین حاققی نین اؤنجه کی خلیفه لر طرفیندن غصب ائدیلمه سینه اینانمالارینا قدر هامیسی قورآن متنی ایله ترسدیر. اؤزللیکله سئیییدلره نذر اؤده مک کاتولیک کئشیشلری نین جنّت ساتمالارینا بنزمکده دیر.  

         شئیخ بهایی کیمی شیعه اؤنجولری “کشکول” آدلی کیتابیندا اهلی-بئیت و ایماملار مؤعجیزه لرینه و کرامتینه اینانمادیغی اوچون ایبنی-سینانی جهننملیک اولاراق نیتله ر. بو، سادجه ایبنی-سینا اؤرنه  یینده گؤرولمه میشدیر. شیعه لیگین اؤلکه ده یایقین اولوشوندان بری هر تور دوشونجه درحال سؤندوروله رک قارانلیغا گؤمولموشدور. اؤیله کی، ایماملارا توککول ائتمه دن طبیبلیک ائتمگی ابتر و ضلالت آدلاندیرمیش، فلسفی تفککورو تامامن سؤندورموشلر. شیعه عالیملری نین چوخو سادجه ایبنی-سینانی دئییل، پئیقمبرین خانیمی عایشه نی تمیز اولاراق گؤرن بوتون عاریفلری و سوفیلری قباحتلی اولاراق گؤرموشلر. اؤرنه یین شیعه، مؤولانا جلالددین رومینی و اثرلرینی نجیس اولاراق نیته لر، چونکو مؤولانا عایشه نی تمیز پئیقمبر قادینی اولاراق گؤرموش و “مثنوی”سینده شیعه شیرکینی تنقید ائتمیشدیر.*

         شاه ایسماعیل کیمی شیعه شاهلار و صفوی عالیملری شیعه اولماق ایسته مه ینلری نجیس اولاراق گؤرموش و اونلارین قانینی آخیتماغی واجیب بیلمیشلر. بونون یانی سیرا شیعه لر کندی عالیملرینی او قدر یوکسلدیرلر کی، اونلارین گؤروشلرینه قارشی کیچیک بیر الشدیری و دَیَرلندیرمه نی ده عوصیان اولاراق نیته له یه رک درحال بوغارلار. چونکو شیعه یه گؤره اونلارین عالیملری نین گؤروشلرینه قارشی چیخماق کافیرلیکدن باشقا بیر شئی دئییلیدیر! اونلارا گؤره ایماملار و شیعه عالیملری کیمسه نین بیلمه دیگی بیلگیلری و سیرلری بیلیرمیشلر! بو گؤروش هله ده شیعه بؤلگه لرینده ان آشیری شکلی ایله یایقینلیغینی و حؤکمرانلیغینی سوردورمکده دیر. ولیی-فقیهه قارشی هر تور دَیَرلندیرمه و الشدیری قباحت ساییلیر. چونکو ولیی-فقیه فصل-اولخیطاب ساییلماقدادیر، یعنی حاق ایله باطیلی بیر-بیریندن آییرا بیله جک نیته لیکده دیر. بو دا آنجاق تانرییا اؤزگو بیر دورومدور. صفویلردن سونرا رسمی گؤروش حالینا گلن شیعه لیک هر تور علمی دوشونجه نی سؤندوردو. بشر تاریخینه بیر تک جاهانشومول دوشونن (ایبنی-سینا، بیرونی، فارابی، ... کیمی) عالیم سونولمادی. ایسلام علمی نین پارلاق چاغلاری سوننیلیگین ایراندا یایقین اولدوغو دؤنملره تصادوف ائتمکده دیر. آزاد دوشونجه لی شیعه عالیملر کندیلری ده دایما قورخو ایچینده یاشامیشلار، چونکو شیعه لیک کندی بیلگه لرینه ده رحم ائتمه میشدیر. خومئینی نین اوستادی آیتوللاه قاضینی و آیتوللاه موطههرینی تکفیر ائتدیلر. خومئینی کندی گؤروشلرینده آیتوللاه قاضی و ایبنی-عربی نین گؤروشلریندن یارارلاندیغیندان دولایی کافیر اولاراق دویورولدو. یا دا علی شریعتی شیعه نین خورافی گؤروشلرینی الشدیردیگی اوچون آیتوللاه بوروجئردی طرفیندن مورتد اولاراق دویورولدو.  نوواب صفوی کندی زامانینداکی بیر چوخ شیعه عالیمینی تکفیر ائتدی. گونوموز ایرانیندا دا عبدوالکریم سوروش، آیتوللاه بورقعی، آغاجری کیمی بیر چوخ شیعه عالیملری تکفیر ائدیلمیشلر. بو باخیش آچیسی دوشونجه آدامی نین یئتیشه مه سی گرَکن بوتون تاریخی و سوسیال اورتامی ویران ائتمیشدیر. سادجه شیعه اولمایان بؤلگه لرده شیعه عالیملر قورخویلا بیر یئرده اولسا دا، کندی فرقلی گؤروشلرینی بیان ائده بیلمیشلر. اونلارین جان گووَنلیکلری سورکلی تهدید ائدیلمیشدیر. چونکو شیعه هر تور اوسسال (راسیونال) گؤروشه قاپیسینی قاپامیشدیر. اؤرنه  یین موللا صدرا کؤکو قورآندا و ایماملار سؤیله مینده اولمایان هر تور فلسفی بیانی ردد ائتمیشدیر. یالنیز شیعه گؤروشلری یانسیدان بیلگیلری دین فلسفه سی اولاراق قبول ائتمیشدیر. بؤیله جه ایلک دوشونجه تکفیری شیعه ایله باشلامیشدیر. اباضیلیکده و سوننی مذهبلرین بیر قیسمینده دوشونجه تکفیری دئیه بیر دوروم سؤز قونوسو اولمامیشدیر. اؤرنه  یین سوننی مذهبلری نین حاکیم اولدوغو دؤنملرده زکریا رازی کیمی عالیملره توخونولمامیشدیر. ز. رازی تامامن مولهید اولدوغونو کندیسی بیان ائتسه ده علمی ایشلری ایله اوغراشماسینا و حیاتینا انگل تانینمامیشدیر. عؤمر خییام، ایبنی-سینا و بیر چوخ ایسلام عالیم و فیلوسوفلاری جان گووَنلیگی سورونو ایله قارشی-قارشییا گلمه دن دوشونجه لرینی بیان ائده بیلمیشلر. یالنیز شیعه لر موخالیف گؤروشلره سرتجه سالدیرمیشلار. اؤرنه  یین ایسماعیلی شیعه لر تئروریست ایدیلر.  

         تکفیر تفککورونون کؤکه نی ایرانلی یهودیلرین و زردوشتیلرین کولتورونه دایانماقدادیر. چونکو اونلار کندیلریندن اولمایانی و کندیلری کیمی اینانمایانلاری نجیس اولاراق گؤرورلردی. کندی کیتابلاریندا اولمایان باشقا نه وارسا، هامیسینی ابتر آدلاندیریرلاردی. بو اوزدن ساسانیلر زامانیندا ائرمنیلر، خریستیانلار و بودیستلر آشاغیلانیر و ازیلیرلردی. ایسرایلده یهودیلر عیسانی نین اؤلدورولمه سینی ایسته دیلر. شیعه اعتیقادی یهودی تلمودون مکتوبلارینداکی گؤروشلره بنزمکده دیر. بو کیمی گؤروشلر اوزوندن شیعه اعتیقادی ایله شیعه کیتابلاری آراسیندا چلیشکیلر درینلشدی. شؤیله کی، بعضی یئرلرده اهلی-بئیتی بئش کیشی (محمد، علی، فاطیمه، حسن، حوسئین) اولاراق بلیرلرکن، دیگر قایناقلاردا سلمان دا اهلی-بئیت اویه سی کیمی گؤستریلدی. بعضی قایناقلاردا دا حوسئین اوغلو علیدن ایرانلیلارین و عرب اولمایانلارین تنقیدینده “بیز اهلی-بئیت قورئیشدنیک، بیزیم شیعه لریمیز عرب و دوشمنلریمیز عجمدیر” کیمی حدیثلر نقل ائدیرلر.[6] باشقا بیر یئرده 14 معصوملا کندی آرالاریندا سوی باغی قورماق آماجیییلا اونون، یعنی شیعه نین 4-جو ایمامی حوسئین اوغلو علی نین ائشینی ایرانلی شاهدوخت آدیندا بیر بایان اولاراق گؤستریرلر. بو آرادا 4-جو ایمامین آناسی و حوسئینین قادینی یمنلی بیر جارییه اولموشدور. تئهراندا حوسئینین ایرانلی شهربانو آدیندا قادینی نین بیر توربه سی اولدوغونو ایددیعا ائدیرلر. اویسا بو توربه اسکی ساسانی ایلاهه سی آناهیتانین تاپیناغی اولموشدور. طباطبایی کیمی بیر چوخ شیعه عالیملری ده شهربانو افسانه سی نین یالان اولدوغونو یازمیشلار.   

         فارسلار و بعضی تورکلر اؤز باطیل گؤروشلرینه لئگیتیملیک قازاندیرماق اوچون قورآن متنی ایله قارشی-قارشییا گلن ساختا حدیثلره ائحتییاج دویدولار. ایماملاردان ایمداد دیله مک کیمی شیرک چاغریشدیران گؤروشلر اورتایا چیخدی. بیر حالداکی قورآنین “یالنیز آللاهدان ایمداد دیله نیر” کیمی آچیقجا آیتلری واردیر. ایماملاردان باشقا ابولفضلدن و سئیییدلردن، سئییدزاده لردن ایمداد دیله مک ده شیعه اینانجیندا یایقینلاشدی. آنجاق قورآندا و پئیقمبر سوننتینده بؤیله بیر شئی اولمامیشدیر. اوحود ساواشیندا پئیقمبرین عمیسی و بیر چوخ وفالی دوستلاری شهید اولدو. اونلار شهید اولدوقدان سونرا نه پئیقمبر، نه ده صحابیلر زنجیر ووروب قمه ایله باشلارینی یاردیلار.  

         فارسلارین عؤمری ندن سئومه دیکلری نین سببینی سؤیله دیک. عؤمر اونلارین یوزایللر سورن ایمپئراتورلوقلارینی دئویردی. عؤمرین یئرینه، بو ایمپئراتورلوغو دئویرن علی اولسایدی، بو دفعه  “عؤمره لعنت یئرینه، علییه لعنت” دئیه جکدیلر. بو اوزدن ده فارس میللی ایسلام آنلاییشی علینی عؤمرین دوشمنی اولاراق گؤسترمه یه باشلادی. عؤمری پیسله ییب لعنتله مک داها چوخ فارس شیعه لیگینده یایقیندیر. بعضی زئیدی، بکتاشی شیعه قروپلار عؤمری سایقی ایله آنیمسارلار. “عؤمری اؤلدورمه” مراسیمی ده فارس، هیندلی، بعضی یمنلی زئیدی شیعه لر و ایسماعیلیلر آراسیندا یایقیندیر. دیگر اؤلکه لرین شیعه لری بو اؤلچوده شیددت و اؤفکه ایله عؤمره قارشی چیخمازلار. ایلگینج اولان بودور کی، علی 228-جی خوطبه سینده عؤمری سایقی ایله خاطیرلاییر. آنجاق شیعه لر بو خوطبه یه برائت قازاندیراراق علی نین بو خوش سؤزلری عؤمره دئییل، سلمانا گؤره دئدیگینی ساوونارلار. صحابیلرین فرقلی دوشوندوکلری اولموشدور و بوندان داها دوغال بیر شئی اولا دا بیلمز. لاکین اونلار بو فرقلی گؤروشلرینه گؤره بیر-بیرینه دوشمن اولمور و یا عایشه نی زینا ائتمکده سوچلامیردیلار. “عایشه نی زینا یاپماقدا سوچلایان آشیری شیعه قانادلاری”[7] محمدی ده بو سوچون اورتاغی گؤره رک آچیقجا دیله گتیرمه سه لر ده دولاییسییلا پئیقمبره “دییوث” لقبی تاخماقدادیرلار. دییوث کیمدیر؟ دییوث قادینی نین زینا ائتدیگینی بیله رک اونا گؤز یومان و زیناکار قادینینی ترک ائتمه ین کیشیدیر. شیعه نین حسابی ایله محمد قادینی نین زینا ائتدیگینی بیله رک اوندان واز کئچمه میشدیر. لاکین قورآندا عایشه نین تمیز اولدوغونو آللاه آچیقجا بیلدیرسه ده، شیعه کوتله سی اؤز اؤفکه سیندن واز کئچمه میشدیر.  

  بو اوزدن آشیری شیعه قروپلار علینی محمدن اوستون بیلرلر. بیر یاندان محمدی عیاش و قادین دوشکونو گؤستریرکن، دیگر یاندان دا جبرایلین خطاسی اوزوندن محمدین پئیقمبر اولدوغونو ساوونارلار. بو باغلامدا “تطهیر” (اهلی-بئیتین تمیزلیگی) آیتینی ده آشیری گؤروشلرینه دایاناراق یوروملارلار. لاکین عرب دیلینی بیر آزجیق بیلن هر کس “تطهیر” آیتی نین ایماملارلا ایلگیلی اولمادیغینی، پئیقمبرین خانیملارینا خیطاب ائتدیگینی آنلار. “تطهیر” آیتی شرطی بیر آیتدیر. بو دوغرولتودا شیعه لر حدیث بولامادیقلاری اوچون اذیت چکیرلر. چونکو شیعه، کافیر اولاراق قبول ائتدیگی صحابیلرین نقل ائتدیکلری حدیثلری ده یاخین بوراخماق ایستمز. بو اوزدن شیعه عالیملری نین فتوالاری چوخ حالدا بیر-بیرینه قارشیدیر. آنجاق زئیدیلر، بعضی ایسماعیلیلر، سوننت اهلی نین اکثریتی و خواریج بو کیمی چلیشکیلرله (ضیددییتلرله) قارشیلاشمازلار. تانری کیتابینا ان یاخین فیقه اثرلری خواریجه عایددیر. حتّی زئیدیلر بو باخیمدان عثنی عشری لردن داها ایره لیده دیرلر. زئیدیلرده جعفر صادیقدن نقل ائدیلن حدیثلرین چوخ دا اؤنه می یوخدور، اونلار داها چوخ علی اوغلو زئیددن نقل ائدیلن حدیثلره اؤنم وئرمیشلر. ایسماعیلیلرین ده حدیثلری آز دئییل، لاکین بوتون ایسماعیلی حدیثلری یالان و خورافه لرله ایچ-ایچه دیر.  

         جعفری شیعه سی نین پروبلئملریندن بیری اذان مسئله سیدیر. مثلن شیعه اذانیندا کئچن “اشهدو اننا علییین ولیوللاه” جومله سینی اونلو شیعه عالیمی شئیخ صدوق بیله قبول ائتمز. “شئیخ صدوق بو جومله نی اذاندا قوللانانلاری لعنتلر.”[8] جعفری شیعه سی داها چوخ تضاد و آنلاشیلمازلیقلا ایچ-ایچه دیر. ایسلاما قارشی ان چوخ حدیث جعفری شیعه سی طرفیندن اویدورولموشدور. چونکو جعفری شیعه سی یهودیلیگین و زردوشتیلیگین اوزانتیسیدیر. جعفری شیعه سی داها چوخ عاغیل دوشمنی اولان فیرقه لر ایچینده یئر آلماقدادیر. صیرف بو اوزدن اولسا گرک فلسفی دوشونجه لر جعفری شیعه سی طرفیندن اؤفکه ایله قارشیلاشمیشدیر. صفویلرله عئینی زاماندا شیعه ایراندا ایقتیداری اله کئچیردی. او گوندن بو گونه بیر تک دوشونجه آدامی، بیر تک عالیم مئیدانا چیخمامیشدیر. ایران جوغرافییاسیندا، بیرونی، ایبنی-سینا، بهمنیار، مؤولانا، نیظامی، خاقانی، عطار، حافیظ کیمی عالیم، بیلگه و عاریف مئیدانا چیخمیشسا، هامیسی صفوی اؤنجه سینه عایددیر. چونکو صفوی سونراسی سییاسی، ایقتیصادی و حربی گوجو اله کئچیرن شیعه نین موللا-فئودال صینفی هر تور دوشونجه قیپیردانیشینی یئرینده جه بوغموشدور. ذاتن اونلارین بو باشاریلی بوغمالاری اولماسایدی اؤلکه ده بو قدر جهالتین قارانلیق باتاقلیغینا گؤمولمزدی. اؤلکه اهالیسی صیرف بو اویقولامالار اوزوندن آللاها تاپینماغی بوراخیب پئیقمبره، ایماما، ایمامزادایا، سئیییده و موللایا تاپیناراق داها قاپساملی بوتپرستلییه و شیرکه یووارلانمیشدیر. صفویلردن بری قورخو قیلیجی اینسان عاغلی اوزرینده دولاشمیشدیر. چاغیمیز دوشونجه آداملاری بیله بو قورخو اوزوندن گؤروشلرینی ایفاده ائده بیلمز اولموش، آنجاق یورد دیشینا فرار ائتدیکدن سونرا بو قارانلیق باتاقلیق حاققیندا فیکیرلرینی بیان ائدیرلر.  

         یالنیز جعفری شیعه سی داها دا ایره لی گئده رک بو فیرقه دن آیریلانلاری مورتد اولاراق دویورموش و حاقلاریندا اؤلوم حؤکمو چیخارمیشلار. چونکو شیعه فیرقه سی نین عالیملری نقل ائتدیکلرینی عاغیل یولویلا ایثباتلایا بیلمه دیلر. بو اوزدن جعفریلیک عاغلا قارشی بیر فیرقه اولاراق شکیللندی. عاغیل یئرینه، دوشونجه یه قارشی تکفیر حدیثیندن یارارلاندیلار. یالنیز اؤلدورمه، قورخو و تهدید یولویلا اؤز سوننتلرینی قوروماغا چالیشدیلار. مرحوم آیتوللاه بورقعی بو حاقدا “بیر تک دوغرو سوننتی شیعه روایتلرینده بولمامیز مومکون دئییل”[9] دئییر. صفوی سونراسی ایران شیعه لیگی “عاشورا کیمی داورانیش” آدی آلتیندا ایسلام مدنییتینی یوخ ائتمکله اوغراشمیش، ایسلام اویقارلیغینا قارشی خریستیانلارلا ایش بیرلیگی ائتمیشدیر. اؤزللیکله صفوی سونراسی شیعه لیک ایسلام دوشمنلرینه یاردیم و یاتاقلیق ائتمکله یاناشی ایسلام دَیَرلرینی محو ائتمکده سورکلی  کاتالیزور رولونو اوینامیشدیر. یالنیز قیسا سوره لیگینه آیتوللاه خومئینی ایقتیدارا گلدیکدن سونرا بیرلیک شوعاری وئردی. آنجاق خومئینینی ده تام بیر شیعه اولاراق قبول ائتمک مومکون دئییلدیر، چونکو اونون کافیر و مورتد اولماسییلا ایلگیلی بیر چوخ شیعه عالیم و مرجع فتوا وئرمیشدیلر. چونکو خومئینی ده بللی اؤلچولرده آیتوللاه بورقعی و آیتوللاه خرقانی کیمی دوشونوردو. سوننی اولماسیندا هئچ بیر شوبهه اولمایان ایبنی-عربینی آیتوللاه خومئینی 14 معصومدان سونرا ان سئچکین کیشی اولاراق گؤروردو. خومئینی قورباچئوه یازدیغی مکتوبوندا “سیزی چوخ یورماق ایستمیرم. عاریفلر کیتابیندان، اؤزللیکله ایبنی-عربیدن آد آپارماق ایسته ییرم. بو بؤیوک عاریف حاققیندا بیلگی صاحیبی اولماق ایسترسنیز، بو قونو ایله ایلگیلنمه یئتنگی اولان شخصلرینیزی قوما گؤندره بیلرسینیز. اوزون ایللر آراشدیرما آپاراراق بو بؤیوک عاریفین دونیاگؤروشونون اینجه لیکلرینی اؤیرنسینلر. بو آراشدیرما ائدیلمه دن ایبنی-عربی نین درین علمیندن خبردار اولماق مومکون دئییلدیر”[10] دئیه یازیردی. خومئینی نین اثرلری اینجه لندیگینده اونون شیعه دن داها چوخ بیر سوننی اولدوغو سئزیله جکدیر. آیتوللاه قاضی، علامه طباطبایی و آیتوللاه جاوادی آمولی کیمی شیعه عالیملری اساسسیز اؤلچولری و بلگه سیز بیلگیلری ایله ایبنی-عربینی شیعه اولاراق گؤسترمه یه چالیشمیشلار. لاکین ایبنی-عربی نین اثرلرینی اوخویان ساده بیر اوخوجو اونون یالنیزجا سوننی اولدوغونو دئییل، هم ده آشیری شیعه قارشیتی اولدوغونو آچیقجا سئزر. ایبنی-عربی “فوتوحاتی-مکیییه” آدلی اثرینده یازیر: "شیعه لری دونوز شکلینده گؤرن موسلمان عیرفانین زیروه سینه ارمیش دئمکدیر.”[11] آیریجا، ایبنی-عربی بوتون کیتابلاریندا شیعه نین لعنتلمه لرینه قارشین، ابوبکری، عؤمری و عایشه نی ایسلامین و عیرفانین اولولاری اولاراق نیته له میشدیر.  

         شیعه ایماملاری، اؤزللیکله حوسئین، جعفر صادیق و رضا چاغیمیز شیعه لری نین ائتدیکلری نین ترسینه اولاراق دوشمنلرینه لعنت گؤندرمه میش، اونلارا دوعا ائده رک هیدایت اولمالارینی تانریدان ایسته میشلر. اونلار دوشمنلرینه قارشی دا مرحمتله داورانماغی یئیله میشلر. یالنیز اونلارا قارشی سیلاح چکیلدیگینده کندیلرینی ساوونماق مجبورییتینده قالمیشلار. نئجه کی حوسئین اونا قارشی سیلاح چکن حوررو ده باغیشلایاراق اؤز یانینا آلمیشدی. یا دا جعفر صادیق و رضا دوشمن اولاراق نیته له نن عالیملرله ده علمی موذاکیره دن یانا اولموشلار. بورادان نئجه بیر نتیجه چیخارماق اولار؟ شیعه ایماملاری نین دا داورانیشلاریندان بللی اولدوغو اوزره کیمسه فرقلی دوشوننله ایلگیلی مورتدلیک حؤکمو چیخاراراق اونو اؤلدورمه حاققینا صاحیب دئییلدیر. لاکین شیعه لر بو شکیلده، یعنی کندی ایماملاری کیمی داورانیرلارمی؟ آللاه رسولو وفات ائتمیش و اونون سونراسیندا کیمه سه  وحی گلمه مکده دیر. هر زامان کافیر اولانین بیله ایمانا دؤنمه شانسی واردیر. لاکین بو شانس اونلارا تانینماقدادیرمی؟* غئیبی، کئچمیشی و گله جگی بیلن آللاهدیر و پئیقمبرلردن توتموش ایماملارا قدر بوتون بشر خطا ائتمه یئتکیسی و یئته نگی ایله دوناتیلمیشدیر.  

         شیعه ایماملاری نین حیاتی اینجه لندیگینده مورتدین اؤلدورولمه سی دئییل، هیدایته ارمه سی اوچون اونا یاردیم ائدیلمه سی گرکدیگی دوشونجه سی اورتایا چیخیر. لاکین کندی ایماملاری نین چیزگیسینده یورودوکلرینی ایددیعا ائدن، اؤزللیکله صفوی سونراسی شیعه لیک تام ترسینه داورانمیشدیر. الینه فورصت دوشر-دوشمز موخالیف دوشونجه نی مورتدلیک آدلاندیراراق اؤلدورولمه سینه حؤکم وئریرلر. چاغیمیزدا سادجه فرقلی دینی دوشوننلر دئییل، حتّی تجروبی علملرده عالیم اولانلار دا شیعه نین مورتدلیک دامقاسیندان برکنار قالمیرلار. ایستر قادین، یا دا کیشی اولسون فرقلی دوشونن اینسانلار شیعه نین مورتدلیک دامقاسی تهلوکه سی ایله قارشی-قارشییادیرلار. حتّی شیعه توپلومو ایچینده یاشامایان فرقلی دوشوننلری ده واریب باشقا اؤلکه لرده تئرور ائدیرلر.

ایسلام دوشونجه سی بونون تام ترسینی ساوونماقدادیر. حیاتیندان بیر تک گون قالمیش بیر اینسان دا ایسلاما گؤره هیدایته اره بیلر، چونکو آللاهین تؤوبه قاپیسی هر زامان آچیقدیر. نئجه کی، پئیقمبرین زامانیندا اونا قارشی ساواشمیش، حتّی عمیسی حمزه نی اؤلدورتموش هیند کیمی قادینلار موسلمان اولدوقلاریندا پئیقمبر اینتیقام فیکرینه گیرمه دن، اونون موسلمان اولماسینی قبول ائتدی. بو کیمی بیر چوخ اؤرنک سؤیله مک مومکوندور. ایسلام فاتئحی اولاراق تاریخده تانینان عؤمر کندیسی ده پئیقمبر دوشمنی ایدی و محمدی اؤلدورمک ایسته ییردی.

داها اؤنجه سؤیله دییمیز کیمی، صفوی اؤنجه سی ایسلام اؤلکه لرینده زکریا رازی و عؤمر خییام کیمی مولهید اولاراق تانینان عالیملر ده اؤلدورولمه دن یاشاییر و علمی ایشلری ایله مشغول اولوردولار. حوسئین ده کربلادا تام اولاراق آزادلیق دوشونجه سینی بیان ائده رک “دینینیز یوخدورسا، هئچ اولماسا آزاد اینسانلار اولونوز!” دئمیشدی. لاکین داها سونرا شیعه حوسئین چیزگیسیندن چیخاراق شیددت، اؤفکه و اؤلدورمه یولونو سئچمیشدیر. اؤرنه  یین شیعه بیلگه سی اولاراق بیلینن شئیخ بهایی “کشکول” آدلی کیتابیندا ایماملارین علمینه گووَنمه دیگی اوچون ایبنی-سینانی جهننملیک آدلاندیرمیشدیر. اویسا جنّت و جهننمه کیمین گئده جگینه قرار وئرن بیر تک آللاهدیر. ایبنی-سینا ایسه “شیفا” آدلی کیتابیندا “علی عؤمردن داها جسور و بیلگه اولسا دا، لاکین دؤولت ایشلرینده عؤمر علیدن داها عاغیللی ایدی”[12] یازماقدادیر. شیعه لرین اونلار کیمی دوشونمه ینلرین یئرینی جهننم اولاراق گؤرمه لری ایسلاملا باغلانتیلی بیر گؤروش دئییلدیر. بو، ایسلام اؤنجه سی عجم-فارس کولتوروندن قایناقلانان ایسلام قارشیتی بیر توتومدور. ساسانیلر زامانیندا زردوشتیلر باشقا اینانجا منسوب اولانلاری آخماق و کافیر حساب ائدیردیلر. صیرف بو اوزدن بوتون مزدکیلری کافیر آدلاندیریب قتل ائتدیلر. مانی و بودیستلرله ده بونا بنزر داورانیشدا بولوندولار. ساسانی پئرسلر اؤز آریستوکراتلارینی و شاهلارینی موطلق حاقلی اولاراق گؤرور، اونلارین لدونی علمه صاحیب اولدوقلارینا اینانیردیلار. گونوموز شیعه لیگینده اولدوغو کیمی ساسانی آریستوکرات و شاهلارینا قارشی فرقلی دوشونجه سرگیله مک مورتدلیک دامقاسی ایله دامقالاناراق حیاتلارینا سون وئریلیردی.

شیعه نین اینانجینا گؤره ایماملار لدونی علمه صاحیب اولموشلارسا، او زامان ندن علم اؤیرنمک اوچون مدرسه لره گئدیر، یازیب-اوخوماق و دیگر بو کیمی علملری اؤیره نیردیلر؟ ایماملارین لدونی* علمه صاحیب اولمادیقلارینی آنلایا بیلمک اوچون “نهج-اولبلاغه”یه موراجیعت ائتمک گرَکیر. بورادا علی نین خطا ائتدیگی آنلاتیلیر. لدون علمی وارمیشسا ندن خطا ائتمیش؟ علی 71-جی مکتوبوندا بیرینه آتاسی نین تقواسی دولاییسییلا گووه نیر و بو گووَن کندیسینی دوغرولتمور. بونون اوزرینه علی پئشمانلیغینی دیله گتیریر.[13] لاکین علینی خطاسیز و معصوم اولاراق گؤرن شیعه اهلی بو کیمی تاریخی گئرچکلره آلدیریش ائتمه دن کؤکو ایماملارا دایانمایان هر تور بیلگینی محکوم ائده رک بوغوب یوخ ائدیرلر. خواریج ده علییه قارشی اولدوغوندان شیعه طرفیندن کافیر اولاراق گؤرولور. اویسا هم علی نین، هم ده خواریجین حاقلی اولما ایمکانی واردیر. قورآندا ایسه آللاه رسولو آچیقجا “من ده سیزین کیمی بشرم، آللاهین یاردیمی اولماسایدی من ده یانلیش یولا گیرردیم”[14] دئمکده دیر. بو آیت پئیقمبرین کندیسینی باشقالاریندان اوستون گؤرمه دیگینی گؤسترمکده دیر.  

  شیعه لرین “صحیفه یی-سججادییه” و “کومئیل دوعاسی” کیمی قایناقلارینا باخیلدیغیندا هئچ بیر ایمامین کندیسینی معصوم و خطاسیز گؤرمه دیگی آنلاشیلماقدادیر. لاکین داها سونرا اویدورولان حدیثلرده ایماملاری “اعرف-العورفا” (عاریفلر عاریفی)، “اکمل-اول کملا” (کامیللر کامیلی)، “اعلم-اولعلما” (عالیملر عالیمی) و هر خطا و یانلیشلیقدان اوزاق گؤرموشلر! ایماملاری بو اؤزللیکلرده گؤردوکلریندن دولایی، اونلارا قارشی چیخان هر گؤروشون کافیرلیک اولماسی گرکدیگینه ایناندیلار. علی نین عالیم اولماسی بیر چوخ قایناقلاردا ساپدانمیشدیر، لاکین اونون خطاسیز، معصوم و بنزرسیز اولماسی ایسلام ایلکه لرینه اویماماقدادیر. علینی بو شکیلده گؤرمک اوچون موسلمان اولماماق گرَکیر. تاریخی قایناقلاردا امروعاصین علینی آلدادا بیلدیگی یازیلماقدادیر. لدونی علمی اولسایدی، علی نین آلدانماماسی گرَکیردی. صفوی اؤنجه سی شیعه و سوننی تاریخلرینده علی و ائولادلاری نین لدونی علملری نین اولدوغو هئچ بیر قایناقدا یوخدور. صفویلردن آز اؤنجه علی اوللاهلیلار بو شکیلده اینانیردیلار، لاکین صفوی سونراسی عثنی عشری  شیعه سی ده بو شکیلده اینانماغا باشلادی. علی نین عؤمرله سورونو اولسایدی، عؤمری ردد ائتمیش اولسایدی، عؤمر اوندان سورکلی بیر چوخ قونولاردا گؤروشلرینی بیلدیرمه سینی ایسترمی ایدی؟ “علی عؤمرین کاتیبی ایدی.”[15] 

         تاریخدن بللی اولدوغو اوزره محمد  پئیقمبر اولمادان اؤنجه عربلرین دیققتینی چکیب شاشیرداجاق هئچ بیر فرقلی داورانیشلاردا بولونمامیشدی. بو اوزدن قورآندا او، اینسان اولاراق نیته له نیر. بونون اؤته سینده محمدین حیاتیندا اولاغان اوستو نه روایت ائدیلیرسه، هئچ بیری نین تاریخی دایاناغی یوخدور. “ملکلر محمدین اورگینی قارلا یویوب، اونون قلبیندن بیر قارا ات پارچاسی چیخاریب تکرار قارلا یودوقلاری”[16] داها سونرا تاریخه گیردیریلمیشدیر.* ایبنی-اثیر بو روایتین قایناغینی شدداد ایبنی ائوس اولاراق گؤستریر. گویا محمد بو سؤزلری بنیآمیر قبیله سی نین سوروسونا جاواب اولاراق سؤیله میش! آنجاق دیگرلری بو روایتین قایناغینی عبدولوهاب ایبنی عطا اولاراق گؤسترمیشلر. او دا سَور ایبنی یزیددن و او دا خالید ایبنی معداندان ائشیتمیشدیر! قیسا بیر اینجه له مه ایله بوتون بو آنلاتیلارین یالان و ایفتیرا اولدوغو اورتایا چیخیر، یا دا گئرچکدن محمدین خسته اولدوغونا اینانمالیییق. چاغیمیزدا بو خولیالارلا دانیشان بیرینی دوکتورا آپارسالار، دوکتور اونون کسینلیکله شیزوفرئن خسته لیگینه یاخالاندیغی تثبیتینده بولونار. بو روایتلر موسلمانلارین خریستیانلارلا ایلیشکیلری زامانی اورادان ایسلاما کئچمیشدیر. داها اؤنجه زردوشتی، خریستیان، یهودی و باشقا دینده اولانلار بو افسانه نی ایسلام تاریخینه سوخا بیلمیشلر. اویسا بو، اونلارین ایسلام اؤنجه سی تخییوللری نین اورونودور، ایسلامدا بؤیله بیر شئی یوخدور. عیسا پئیقمبر حاققیندا مؤعجیزه لردن دانیشان خریستیانلارا قارشی موسلمانلار دا کندی پئیقمبرلرینه فانتاستیک دیلکلرینی یوکله میشلر. سادجه بو قونولاردا دئییل، ناماز، خومس، اذان و ذکات کیمی بیر چوخ مسئله لرده شیعه لر پئیقمبر سوننتینه قارشی داورانماقدادیرلار.  

  باطینیلر و ساختاکارلار دیشیندا تاریخچیلرین چوخو رسولوللاهین سون حجج زیارتینده “گؤرویمی بیتیردیم. آرانیزدا اونلارا ساریلاجاغینیز تقدیرده یولدان آزمایاجاغینیز ایکی میراث بوراخیرام: تانری کیتابی و سوننتیم”[17] سویله دیگینی ایقرار ائدرلر. تاریخچیلرین چوخونون تثبیتینه گؤره محمد خستلندیکدن سونرا بوتون قادینلاریندان ایذن آلاراق عایشه نین ائوینده قالماسینی ایسته دی. نه قیزی فاطیمه نین، نه ده باشقاسی نین اونا باخماسینا راضی اولدو، خسته لیک سوره سینجه آنجاق عایشه نین اونا باخماسینی ایسته دی. پئیقمبرین خسته لیک دورومو آغیرلاشدیقجا اهلی-بئیت آنلاییشی دا بؤیله جه آچیقلیغا قوووشوردو. اهلی-بئیت ایفاده سی پئیقمبرین قادینلارینی، قایناتالارینی، کورکه نینی، قیزی و نوه لرینی ایچرمیشدیر. پئیقمبرین “منی یاخینلاریم دفن ائتسینلر” دیلگی ده گئرچکلشمیش و او´نو علی، عبباس و ایکی اوغلو، اوسامه ایبنی زئید و ابوبکر دفن ائتمیشلر. لاکین ایبنی-خلدون ابوبکری دفن هئییتی ایچینده یازماسا دا، طبری ابوبکری ده دفن هئییتی ایچینده یازمیشدیر.  

  بعضی تاریخی روایتلره گؤره محمد سون آنلاریندا “منه کاغیذ-قلم گتیرین، یولدان آزمامانیز اوچون سیزه بیر شئیلر یازاجاغام” دئمیش. بعضی صحابیلر پئیقمبرین خسته لیگینین آغیرلیغینی نظره آلاراق او`نون بو زحمته قاتلاشماسینی ایسته مه میشلر. “دانیشماقدا زورلوق چکرکن نئجه یازیب-یازدیرا بیلر” دئیه دوشونموشلر. بعضی روایتلرده ده یازمیشلار کی، کاغیذ-قلم گتیریلمیش، آنجاق پئیقمبر “منی راحات بوراخین، بو حالیملا راحاتام” سؤیله میش.* هم خسته لیک آنلاریندا پئیقمبر “ابوبکرین قاپیسی دیشیندا مسجیده گئدن بوتون قاپیلاری قاپادین” دئمیش. بوتون تاریخچیلرین ایقرارینا گؤره پئیقمبر “آللاهدان باشقا بیر دوست ائدینه جک اولسایدیم، او دا ابوبکر اولاردی. ابوبکرله آرامدا اورتاق ایمان ایچینده دوستلوق و قارداشلیق باغلاری وار. اوماریم، آللاه اونونلا بیر یئرده منی کندی یانینا آلار” دئمیش. یئنه ده تاریخچیلرین اورتاق وئریلرینه گؤره محمد عایشه نین قوجاغیندا وفات ائتمیشدیر. لاکین بونو قبوللنمکده زورلانان شیعه لر یوزایللر سونرا “محمد علی نین دیزلری اوستونده جان وئردی” دئیه اویودوروق بیلگی اولوشدوردولار. بیر حالدا کی، بوتون تاریخ کیتابلاریندا محمدین عایشه نین قوجاغیندا اؤلمه سییله ایلگیلی او قدر آیرینتیلی بیلگی وار کی، بونو اینکار ائتمک و ساپدیرماق ایمکانسیزدیر.   

         پئیقمبرین وفاتیندان سونرا سقیفه اولایینی بیر چوخ تاریخچی قلمه آلمیشدیر. انصار سقیفه ده توپلاشاراق سعد ایبنی عیباده ایله بئیعت ائتمک ایستر. بو سیرادا موهاجیر پئیقمبرین دفن مراسیمی ایله مشغول ایدی. موهاجیردن بیر نئچه کیشی سقیفه یه گئتدی. حتّی ابوبکرین، عؤمرین و ابو عوبئیده´نین  سقیفه یه گئتدیکلرینی گؤرن عاصیم ایبنی عدی و عویم ایبنی ساعیده اونلارا گئری دؤنمه لرینی و سقیفه ده اؤنملی بیر شئی اولمادیغینی سؤیلرلر. لاکین بو اوچ کیشی گئری دؤنمه یه رک سقیفه یه گئتدیلر. سقیفه ده پئیقمبره خلف سئچیمی سؤز قونوسو ایدی. اورادا توپلاشانلارین هامیسی پئیقمبرین قدیری-خوم صؤحبتینده ایشتیراک ائتمیشدی. حتّی بیر کیشی بیله قدیری-خومدا پئیقمبر علییه ایشاره ائتمیشدیر دئیه بیر سؤیله مده بولونمادی. پئیقمبرین علی ایله ایلگیلی بؤیله بیر ایصراری و ایستگی اولسایدی، ذاتن سقیفه توپلانتیسینا هئچ گرک ده قالمازدی. پئیقمبرین سؤزونه هانسی موسلمان قارشی چیخا بیلردی؟ آنجاق او توپلانتیدا کیمسه پئیقمبر قدیری-خومدا بو ایشی علییه بوراخمیشدیر دئیه بیر سؤز آغزینا آلمادی. عجبا، بوتون صحابیلر بیر آندا پئیقمبره قارشی چیخیب و یا اوچ آی آرادان سونرا بوتون مؤمین موسلمانلار یالانجی و اونوتقانمی اولدولار؟ بؤیله بیر دوروم اولسایدی، هر کس علی ایله بئیعت ائتمزمی ایدی؟ یا دا هئچ اولمازسا بیر ویجدانلی موسلمان بونا ایشاره ائدردی. لاکین سقیفه ده آدی کئچمه ین تک کیشی علی اولموشدور.  

         شیعه لرین بیر چوخ تاریخچیلری سقیفه مسئله سینی ده یانلیش و گئرچه یه اویقون اولمایان یؤنتمله تحلیل ائتمیشلر. کندیسی ده شیعه اولان یعقوبی یازیر کی، ابوطالیبین قیزی اوممی-هانی اری نین ایکی اقرباسینا سیغیناق وئردی. علی بو ایکی کیشینی اؤلدورمک ایسترکن پئیقمبر اونا بؤیله دئدی: یا علی، اوممی-هانییه سیغینان بیزه ده سیغینمیشدیر.[18] بورادان دا ایماملارین لدونی علمه صاحیب اولمالاری نین افسانه دن باشقا بیر شئی اولمادیغی اورتایا چیخماقدادیر. سادجه ایماملارین دئییل، رسول اللهین دا لدونی علمه صاحیب اولمادیغی بللیدیر. چونکو قورآنین آچیق بیلگیسینه و بیانینا گؤره غئیبی بیلن آنجاق و آنجاق آللاهدیر. آللاهدان باشقا کیمسه غئیبی بیله مز. شیعه نین 14 معصوم آنلاییشی سادجه ایسلاما قارشی دئییل، عاغلا دا قارشیدیر. چونکو شیعه نین دئدیگی کیمی اونلاری معصوم اولاراق گؤررسک، او زامان مخلوق دئییل، هم ده قدیم اولاراق گؤرمه لی ییک. چونکو هر بیر مخلوق اینسان خطا ائتمکله یوکوملودور. یالنیز قدیم اولان آللاه خطا ائتمز. یعنی 14 معصوم آنلاییشی ایسلامین تؤوحید گؤروشونه قارشیدیر. بونلاری آیرینتیلاری ایله آچقیلایاجاق اولورساق، یوزلرجه کیتاب یازمام گرکه جک. آنجاق منطیقن ده عیصمت آللاهین عدالتینه قارشی بیر دورومدور. ندن بشر تاریخینده بو قدر آجی چکیب اؤلدورولن پئیقمبر وارکن، سادجه 14 کیشی معصوم اولمالیدیر؟   

         پئیقمبر و ایماملار حاققیندا هم سوننی، هم ده شیعه نین قبول ائتدیکلری اورتاق بیلگیلر واردیر. یعقوبی کیمی شیعه لرین و سوننیلرین ده نقل ائتدیگی روایتلر واردیر. محمد عایشه، حفصه، زئینب و اومموسلمه ایله ائوله نیر. زباغه نین قیزی سلمه ایله ده ائولنمک اوچون اونا ائلچی گؤندریر. لاکین اونون یاشلی اولدوغونو گؤردوکدن سونرا ائولنمک نیتیندن واز کئچیر.[19] بو نه دئمکدیر؟ بو، پئیقمبرین قونو ایله ایلگیلی داها اؤنجه دن بیر شئیی بیلمه دیگینی گؤسترمزمی؟ بو، آچیقجا محمدین لدونی علمی اولمادیغینی گؤسترمکده دیر.  شیعه کیتابلارینداکی حدیثلرین دئمک اولار کی هامیسی و سوننی کیتابلاریندا دا بیر قیسیم حدیثلر آچیقجا قورآنا قارشیدیر. اؤرنه یین فاطیمه نین بوتون دونیا قادینلاریندان اوستون اولماسی و بوتون دونیا قادینلاری نین سروری اولماسی قورآن متنی ایله آچیقجا چلیشمکده دیر. چونکو قورآنین “آالی-عیمران” سوره سینده اؤوولن اوستون قادین فاطیمه دئییل، مریمدیر. آزاجیق عربجه سی اولان هر کس بونو قولایجا آنلار. البتته فاطیمه نی دونیا قادینلاری نین سروری اولاراق گؤرن ساختا حدیث سادجه شیعه لرده دئییل، سوننیلرده و خواریجده ده واردیر. بو حدیثی اویدورمانین اساس سببی موسلمانلارین کندیلرینی خریستیانلاردان اوستون گؤرمه نییتلری اولموشدور. فاطیمه نین عؤمر طرفیندن سالدیرییا اوغراییب قارنینداکی “مؤحسون!” آدلی چوجوغونو دوشوروب سونرا اؤلمه سی ده شیعه نین اویدورمالاریندان باشقا بیر شئی دئییلدیر.  

         چاغیمیز شیعه لرینین اینانجی صفویلردن سونرا شکیللنمیشدیر. صفوی سونراسی اولوشدورولان شیعه لیک ادبییاتی نین اهلی-بئیت حیاتی ایله هئچ بیر ایلیشکیسی اولمامیشدیر. “ذی القربا” قاورامی صفوی سونراسی فرقلی آچیقلامالارا تابئع توتولدو. قورآندا کئچن “ذی القربا” (پئیقمبره یاخین کیمسه لر) قاورامی نین بنیهاشیم و یا علی سویو ایله هئچ بیر علاقه سی یوخدور. چونکو بؤیله اولسایدی، پئیقمبرین قاجار شاه، رضا شاه و اؤزللیکله شاه ایسماعیل کیمی لعنته گلمیش ظالیم شاهلارلا هئچ بیر فرقی اولمازدی. چونکو اونلار اؤز دؤللرینی قوتسال سایاراق ائولادلارینی اوستون یارادیلمیشلار کیمی گؤروردولر! شیعه لرین علی سویونو هر شئیه لاییق و جایز بیلمه لری ایسلام گؤروشوندن دئییل، سوی کیملیگینه دایانان سولطانلیق و شاهلیق ذئهنییتیندن قایناقلانماقدادیر. آیریجا، شیعه نین پئیقمبر سویونو قوتساماسی هم ده بیر یهودی گلنگیدیر. تلمود متنلری یهودیلری ایلاهی سولاله اولاراق بیلر و دیگر خالقلارین اونلارا خیدمت ائتمه سی گرکدیگینی ساوونار. بو اوزدن شیعه لر پئیقمبره سَیَره سینه و قورآنا قارشی داورانارلار. اؤرنه یین شیعه لرین نقل ائتدیگی بعضی حدیثلر پئیقمبرین مقامینی رضا شاهدان و فتحعلی شاهدان دا آشاغی گؤرر. شاه ائولادلاری نین فرقلی موعامیله گؤردویو و چالیشمادان خالقین امگی اوزریندن، خالقی سؤموره رک یاشاملارینی سوردوردوکلری کیمی، شیعه نین خومس (مال وارلیغی نین بئشده بیری نین پئیقمبر سویونا وئریلمه سی) اوزرینه یورومو دا پئیقمبری سولطانلاردان بیرینه و سویونو دا سؤمورگه چی شاه سویونا بنزتمکده دیر. شیعه نین آچیقلاماسینا گؤره، سئیییدلر (پئیقمبر سویوندان اولانلار!) باشقالاریندان فرقلنمک اوچون باشلارینا قارا ساریق ساریمالیدیرلار! بو قارا ساریق حدیثینی ده ابوجعفردن نقل ائتمیشلر. شیعه نین ایراندا یایقین اولوب ایقتیداری اله آلدیغی گوندن بری بو حدیث و شیعه نین خومس یورومو هر تور اخلاقسیزلیغا مئیدان آچمیشدیر. خومس آچیقجا خالقی سؤمورمه ایدئولوژیسینه و اویقولاما یؤنتمینه دؤنوشموشدور. فتحعلی شاهین اوغلو عبباس میرزه ده یازدیغی وصیتنامه سینده بو حدیثه گؤره پئیقمبری آتاسی شاها بنزتدیگی اوچون اوغلونا دا بنزر حاقلار طلب ائدیر.  

         شیعه نین حدیثلری و فیقه قایناقلاری اهلی-بئیتدن دئییل، عربلردن نیفرت ائدن و ایسلامین بؤیوک فاتئحی عؤمری سئومه ین فارس- ساسانی کولتوروندن آلینمیشدیر. ایسلامدان نیفرت ائدن یهودیلر ده شیعه گؤروشلری نین بیچیملنمه سینده ائتکیلی اولموشلار. خالقی سؤمورمه ایدئولوژیسینی گلیشدیررک، هئچ بیر امه یه قاتلاشمادان اوتوردوقلار یئرده جه گلیر قایناغی آرخاسینجا اولان بنیهاشیم سویونون ماددی اولکولرینه فارس-ساسانی و یهودی پلانلاری یارامیشدیر. لاکین بو سورجده ایسلام دا چوخ ضرر گؤرموش. قورآنین عدالت سؤیله می اونوتدورولاراق بیر سؤمورو دینی حالینا گتیریلمیشدیر. شیعه نین آچیقلامالارینا گؤره قورآن سئیییدلر سویونون نفسی و ماددی ذؤوقونو هر یؤنلو گئدرمک اوچون ائندیریلمیشدیر!

         موسلمانلارین سالدیریسییلا سادجه ساسانیلر دئوریلمه دی. فارسلارین قؤومی غورورو دا بؤیوک یارا آلدی. بو اوزدن فارسلار عؤمرین ساسانیلره سالدیریسینی چینگیز خانین سالدیریسییلا دا موقاییسه ائتمزلر. چونکو چینگیز خان تسلیم اولان شهرلرله ایشی اولماز، دینیندن دولایی بیر میللته سالدیرمازدی. چینگیز خان بوتون دینلره و اینانجلارا سایقی ایله یاناشیردی. لاکین موسلمانلار ایسلامی قبول ائتمه ین زردوشتی و مجوسیلری قتل ائتدیردیلر، جیزیه اویقولادیلار. موسلمانلارین دؤرد یوز ساسانی قادینینی جارییه اولاراق آپاردیقلاری روایت ائدیلمکده دیر. بورادا اوخوجو عؤمرین بو قونودا حاقسیز و عدالتسیز داوراندیغینی دوشونه بیلر. لاکین بوتون بو سالدیریلار علی نین پلانلاماسی ایله گئرچکلشیردی. حتّی ساسانیلرین فیل اوردوسو سالدیرییا کئچدیگینده عؤمر گئری چکیلمک ایستر، لاکین علی ساواشین داوام ائتمه سینی تؤوصییه ائدر. آیریجا، سالدیری زامانی تاریخی روایتلره گؤره علی نین اوغوللاری حسن و حوسئین ده عؤمرین اوردوسوندا ساسانیلره قارشی ساواشیردیلار. ان اؤنملیسی علی نین خیلافتی زامانی سیستان و اهوازدا عربلره قارشی بؤیوک باش قالدیریلار و قییاملار اولدو. بوتون بو عوصیانلاری علی قانلا بوغاراق یوخ ائتدی. علی و سلمانین یاردیملاری و پلانلاری اولماسایدی، عؤمر حتّی بیر ساسانی کندینی ده ایشغال ائده بیلمزدی. بو ساواش سیراسیندا عؤمرین کوموتانلاریندان بیری علی اوغلو حسن ایدی. کؤله قادینلارین مدینه یه داشینماسیندان حسن سوروملو ایدی.  

         بیر چوخ شیعه حدیثلرینده سئیییدلرین جهننملیک اولمایاجاقلاری وورقولانماقدادیر. یهودیلر ده تام بو شکیلده اینانماقدادیرلار. یهودی اینانجینا گؤره هئچ بیر یهودی جهننم آتشینده یانمایاجاقدیر! چونکو هامیسی یعقوب سویوندانمیشلار اونا گؤره! بعضی شیعه حدیثلرینده شیعه فیرقه سی دیشیندا بوتون فیرقه لر جهننملیک اولاجاقمیش! علی نین ویلایتینی قبول ائتمه ینلر دوغروجا جهننمه گئده جکمیشلر! بو دا شیعه لیگین بیر یهودی پلانی اولدوغونو گؤسترمکده دیر. یهودیلر یعقوب سویوندان و سئیییدلر ده علی سویوندان اولدوقلاری اوچون نه قدر عدالتسیز داورانیب ظولم ائتسه لر ده جهننمه دئییل، جنّته گئده جکمیشلر! حتّی حوسئین اوچون بیر داملا گؤز یاشی آخیداراق اونا صالاوات یوللایان دا جنّتلیک اولاجاقمیش! بو اوزدن شیعه قروپلار ان اخلاقسیز توپلولوقلاردان اولوشماقدالار. توپلومون سئچکین قاتمانی اولان دوکتورلاردان توتموش بزیرگانلارینا قدر بوتون شیعه لر اخلاقسیزدیرلار. چونکو شیعه بیر دوکتور آللاه یئرینه، ایماملارا تاپیناراق علمینی یاخشی بیلمز و شیعه بیر بزیرگان دا ایماملار آدینا هر تور یالان و فیتنه ایله خالقی آلدادار. قازانجی نین بئشده بیری نین سئییدلره گئده جگی شیعه بزیرگاندا ساختا معصومیت حاله سی اولوشدورار. بوتون پئشه صاحیبی شیعه لر توپلومو اخلاقسیزلیغا سوروکلرلر. چونکو چوجوقلوقلاریندان یالان شیعه کولتورو ایچینده بؤیوموشلر. سئیییدلر آدینا و عبباس علمینه نذر باغلاییب پئیقمبر سویونا صالاوات گتیرمکله جنّتلیک اولاجاقلارینا اینانمیشلار.

حقیقت بودور کی، شیعه لر اهلی-بئیت عاشیقلری دئییل، تام دا اهلی-بئیتین دوشمنلریدیرلر. تاریخ بونو تکرارن ایثبات ائتمیشدیر. کربلادا دا امویلر شیعه لرین یاردیمی ایله حوسئینی قتل ائتدیلر. حوسئینله ساواشان عؤمر سعدین اوردوسونون چوخو شیعه لردن عیبارت ایدی. حوسئین اونلارا “ائی نامردلر، سیز اؤزونوز منی کوفه یه دعوت ائتدینیز” دئییردی. حوسئینین اؤلدورولمه سینده فداکارلیق ائدن شیعه لر داها سونرا دا گؤز یاشلاری آخیتماغا باشلادیلار. زامان آخیشی ایچینده زنجیر، سینه وورما و باش یارما کیمی چیرکین یؤنتملری ده ایسلام آدینا گلیشدیردیلر. حتّی شرفسیز بیر شیعه عالیمی فاطیمه نین باش یارانلارین باشلاری نین یاراسینا ملهم قویدوغونو بیله ایددیعا ائتمکده دیر. بو “عالیم”ین آدینی چکمک ایستمیرم، چونکو اونون پیس آدی بیله بو متنی نجیسه دؤنوشدورر. پئیقمبرین قیزی و ایسلامین بؤیوکلریندن بیری اولان فاطیمه کیمی تمیز بیر خانیمی بؤیله باش یاران، زنجیر و سینه ووروب باغیران یالانچی فیتنه چیلرین ایفتیرا و یالانلاریندان اوزاق توتماق اوچون آللاها سیغینماق گرَکیر.  بو اوزدن جعفر صادیق کیمی شرفلی بیر موسلماندان “آخیر زاماندا مئهدی نین دوشمنلری شیعه لردن و یهودیلردن اولوشاجاقدیر”[20] دئیه بیر سؤز روایت ائدیلمکده دیر.

شیعه نین بیر باشقا چلیشکیسی ده ابوبکر و علی ایله باغلیدیر. علی-موعاوییه آراسینداکی حئکمییت مسئله سینده خالقین ایراده سینی قبول ائده رک علی نین خیلافتدن اوزاقلاشماسینی شیعه اونون خالق سئورلیگی کیمی قبول ائدر. لاکین صحابیلرین اورتاق ایراده سییله سئچیلن ابوبکری کافیر اولاراق گؤرر! علی نین مدحینده شیعه او قدر آشیری داورانار کی، اونلارین متنلرینی اوخویان کیمسه علی نین آللاه اولدوغونو سانار. محمدی ده علیدن داها آشاغی مرتبه ده گؤررلر. بو اوزدن خریستیانلار گئنلده محمده دئییل، بو قونودا علییه موراجیعت ائدرلر. بیر حالدا کی، علی نین کندیسینی محمددن اوست مرتبه ده گؤرمه سییله ایلگیلی هئچ بیر تاریخی بلگه مؤوجود دئییلدیر. بعضی خریستیانلار بو اوزدن علینی اؤوموشلر. چونکو تانری نین اوغلو اولان عیسانی علی تیمثالیندا گؤروردولر. خریستیانلارین عیسانی اینسان اؤته سی وارلیق اولاراق گؤرمه لری کیمی شیعه لر ده علینی او شکیلده گؤرموشلر و بورادا خریستیانلیقلا شیعه لیگین گؤروشلری اؤرتوشموشدور. بو اوزدن خریستیان شاعیرلر علی حاققیندا شعرلر یازمیشلار. بو آرادا عقلی یوللارلا علمی موذاکیره یه قاتیلامایان شیعه لر گئنلده آقرئسسیولییه ال آتار و “علی یوخوموزدا بؤیله داورانمامیزی امر ائتدی” دئیه بهانه اویدورارلار. آنجاق شیعه نین بو رؤیا مسئله سینی باشقا فیرقه لر ده اویدورموشلار. کیمسه شئیخ عبدولقادیر گئیلانینی پئیقمبرله بیر یئرده رؤیادا گؤرور. بیر باشقاسی ابوبکری، عؤمری و دیگرلرینی... 

  سوندا منیم خورافه لردن آرینماما اثرلری ایله یاردیمچی اولان آیتوللاه بورقعی و آیتوللاه خرقانییه آللاهدان رحمت دیله ییرم. بوتون قایناقلاری بورادا وئرمک مومکون اولمادیغیندان اوخوجولاردان منیم فئیس بوک صحیفه مه اوغرامالارینی ریجاء ائدیرم. چونکو بو یوللا بورادا ایستیفاده ائتدیگیم گؤروشلرین کندیمه عاید اولدوغونو آچقیجا گؤره بیلرسینیز. اینشاللاه بو آراشدیرمام اوخوجولارا یارارلی اولاجاقدیر.  

  السلام علئیکوم و رحمت الله و برکاته 

  خییاو شهری 18 محرم 1436 هیجری-قمری، 21 آبان 1393 هیجری شمسی، 12. 11. 2014 

   

  حوسامددین فرضیزاده  

   

---

[1] Bu qonu üzərinə “Təbəri tarixi”ndə bilgi var.

[2] Təbəri, VII cild, s. 2993

[3] Təbəri, Çevirən Əbulqasim Payəndə, IV yayın, il-1374 (h.ş), s. 2924.

[4] Təbəri tarixi, s. 2328.

* Elmi ləduninin nə olduğunu öncə oxuculara açıqlamaq gərəkir. Ləduni elmi oxumadan, eyitim görmədən, əmək sərf edib zəhmət çəkmədən bir başa əldə edilən “gizli” elmdir! Öyrənilmədən əldə edilən və ya hüzuri elm də deyirlər. Quranda “kəhf” surəsinin 65-ci ayətində “biz ona lədun elmi verdik” deyər- tərcüməçi.

[5] Bax: Şeyx Səduq “Mən la yəhzər-ulfəqih” I cild, s. 290-291.

* Şah İsmayıl zamanında yasaqlanan kitablar sırasında Mövlana Cəlaləddin Ruminin də əsərləri yer almışdı. Çünkü Mövlana Məsnəvisində şiənin aşura törənini tənqid, Əbubəkir və Öməri Peyqəmbərin ən yaxın vəfalı dostları olaraq təsvir edər- tərcüməçi.

[6] Məclisi “Bəhar-ül ənvar” 64-cü cild, s. 176.

[7] Kleyni, Əbucəfər Muhəmməd ibni Yaqub ibni İshaq, Əlüsul min əlkafi, II cild, s. 402, İslamiyyə nəşriyyatı, Tehran-1362 (h.ş).

[8] Şeyx Səduq, Mən la yəhzərul fəqih, I cild, s. 290-291.

[9] Ayətullah Bürqəi, Bütün əsərləri, II cild, s. 25, Məkkə nəşri.

[10] Xumeyni “Qarbaçevə məktub”, 1989.

[11] İbni-Ərəbi, Fütuhati-Məkiyyə, 73-cü bab.

·         Mövlana Cəlaləddin Rumi bu mövzunu “Məsnəvi”sində bu cümlələrlə açıqlar: Heç bir kafiri bilə aşağılamayın ki, müsəlman ölməsinə bir ümid qalsın:

Hiç kafər ra be xari məşmorid,

Ta mosəlman mordənəş başəd omid- Tərcüməçi.

[12] İbni-Sina, Şifa ilahiyatı I cild, , V fəsl, s. 451-452.

* Elmi ləduninin nə olduğunu öncə oxuculara açıqlamaq gərəkir. Ləduni elmi oxunmadan, eyitim görmədən, əmək sərf edib zəhmət çəkmədən bir başa əldə edilən “gizli” elmdir! Öyrənilmədən əldə edilən və ya hüzuri elm də deyirlər. Quranda “kkəhf” surəsinin 65-ci ayətində “biz ona lədun elmi verdik” deyər- tərcüməçi.

[13] Nəhc-ül bəlağə, 71-ci məktub.

[14] Quran, Kəhf, 110.

[15] Tarixi-güzidə, s. 186.

[16] İbni-Esir, Əlkamil, V cild və Vaqedi, Təbəqat, farscaya çeverən : Mahmud Məhdəvi Damğani, Fərhəng və əndişə nəştiyatı , s. 138.

* Oxucuların bəlkə düşünmələrinə səbəb olar deyə bu bilgini də paylaşmaqda yarar var: Ərəbistanda qar olmaz—tərcüməçi.

[17] İbni-Xəldun, Müqəddimə, I cild, Həccül vida babı, s. 471.

* Böyük olasılıqla və Peyqəmbərin həyat fəlsəfəsinin məntiqindən yola çıxaraq bu kağız-qələm məsələsi uydurmadır. Çünkü Peyqəmbərin xəstəliyi zamanı səhabilər yanından əksik olmazlardı, özəlliklə Aişə. Bu üzdən kağız-qələmə ehtiyac olmadan da o an söyləyəcəyi bütün səhabilərə ulaşdırılacaqdı. Yəni sanki kağız-qələmlə yazılmış kimi səhabilər duyub bir-birlərinə çatdıracaq və tarix üçün də qalacaqdı. Çünkü tarix üçün Peyqəmbərdən qalan sünnətin heç biri kağız-qələmlə yazılmamışdır. Peyqəmbər, yanındakılardan kağız-qələm istəməsi yerinə, oradakılara öylə edin, böylə edin deyə bilərdi. Ayrıca, Peyqəmbər vəhyin təhriki ilə söz söylərdi. Quranda əksik olan bir durum söz qonusu olsaydı, burada Allahın iradəsi ortaya girərdi. Əksik deyilsə, daha nə söyləyəcəkdi və bu kağız-qələm macərasında Peyqəmbərin yanında bir neçə səhabi, o cümlədən Ömər də varmış və Ömərin “həsbuna kitabullah”, yəni Allahın kitabı bizə yetər deməsi də bu durumda olmuşdur. Bu qədər səhabiyə “kağız-qələm gətirin” demək yerinə, ağlından keçəni kağız-qələmsiz də söyləyə bilərdi. Çünkü o an bütün söyləyəcəyi səhabilər tərəfindən tarixə mal ediləcəkdi. Və də kağıza yazdırdığını da zatən səhabilərə miras buraxmayacaqdımı? Ayrıca, o zaman heç kağız-qələm də yox idi. Bu hədisi kağız kəşf edildikdən sonra uydurmuşlar. 751-ci ildə, yəni Peyqəmbərin vəfatından 127 il sonra müsəlmanlar Talas savaşı sırasında kağızı çinlilərdən aldılar. Bu sənət çinlilərdən alınaraq müsəlman dünyasında yayqınlaşdı. Kağızın olmadığı bir devirdə necə kağız istənilə bilərdi? Şiələrsə tutdurub durmuşlar ki, kağız-qələm gətirilsəymiş Əlini varis olaraq duyuracaqmış və Ömər bunu bildiyindən önləmiş! O qədər adamın içində kağız-qələmsiz də Əlini varis olaraq duyuramazmı idi?— Tərcüməçi.

[18] Muhəmməd İbrahim Ayəti, Məkkənin fəthi, Elmi-fərhəngi yayınları , I cild, s. 419.

[19] Yaqubi, I cild, farscaya çevirən: Muhəmməd İbrahim Ayəti, s. 456.

[20] Üsuli-kafi.